Bệnh Thận – Vũ Minh Ngọc

Bệnh Thận – Vũ Minh Ngọc

Dưới Cái Nhìn Của Một Bệnh Nhân

Ðến lúc tôi hiểu được sự quan trọng của thận trong bộ máy tuần hoàn của con người , do Tạo Hoá xếp đặt ra … thì đã quá muộn … hai trái thận của tôi đã teo lại như hái trái táo tàu … khô ! Và những gì đã xảy ra ? Một câu hỏi mà các bạn bè của Việt Times tại Toronto đã hỏi tôi , nhân dịp tôi về thăm lại thành phố xưa , một thời đã lội tuyết thức khuya , dậy sớm lo kinh doanh . …

Tôi không phải là một Bác Sĩ , cũng không rành gì về y học để trình bày một cách rõ ràng về những triệu chứng về bệnh thận , nhưng những gì tôi viết ra đây , là kết tụ của những năm tháng dài đau khổ vì thận hư … và dưới cái nhìn của một bệnh nhân , với những xúc cảm vui buồn của căn bệnh .

Khoảng 15 năm trước đây , lúc tôi còn ở Montreal , tôi lúc nào cũng tự hào về sức khoẻ của mình , bung mình như cánh chim bay lộng gió khắp đó đây … coi thường mưa nắng … Rồi bỗng một hôm , cảm thấy mệt mỏi , con đường dốc gần Parc Lafontaine bỗng trở thành một ngọn đồi Ðồng Long của An Lộc ngày nào , từ văn phòng đến ngân hàng tự nhiên thật xa và mệt mỏi , tim đập mạnh … vượt qua khoảng 300 mét mà mệt nhoài … tôi tự hỏi , sao sức mình yếu thế này nhỉ ? Phải chăng những cơn khủng hoảng của việc gia đình tan vỡ là nguyên nhân chăng ?

Tôi đến gặp BS An , người Trưởng Ty Y Tế tại Bình Long ngày nào , một thời cùng nhau tử thủ trong trận chiến Mùa Hè Đỏ Lửa 72 , BS An lắc đầu vì áp huyết lên quá cao 200/120 … À ra thế , tôi đã bị cao áp huyết … một triệu chứng đầu tiên của căn bệnh .

Chưa kịp chữa trị thì tôi dọn về Vancouver , bỏ lại thành phố Montreal đầy kỷ niệm … con đường thật dài , trên 5000 km đã nuốt trọn sau 4 ngày lái xe , hầu như không ngừng nghỉ … và những triệu chứng gần như dồn dập … những viên thuốc Adalat từ 20 , chuyển sang 30 rồi 60 được thay thế tuỳ theo diễn tiến của mỗi lần đo áp huyết .

Tôi được giới thiệu đến một Bác Sĩ chuyên môn khám nghiệm , cuộc byopsie thận không kết quả vì hai trái thận … teo mất rồi … Quá trễ rồi …

Kết qưả thử máu cho hay , chất creatinie lên cao … Creatinie là độ dơ còn lại trong máu mà thận không lọc được , trung bình độ dơ khoảng 110 là bình thường đối với một người đàn ông lúc đó , độ creatinie của tôi lên cao hơn 300 tức là gấp ba lần bình thường . Cho đến một hôm , lên cao khoảng 450 thì BS Lien , một vị Bác Sĩ người Tàu chuyên khoa về thận đã thảo luận và quyết định cho tôi đi lọc máu .

Ông ta phân tích , có hai loại : lọc máu và rửa thận : lọc máu có nghĩa là phải vào bệnh viện để dùng máy ( thận nhân tạo ) để lọc chất nước dư trong người ra , đồng thời lọc chất dơ trong máu … danh từ chuyên môn gọi là hemo-dialysis và lọc 3 ngày một tuần mỗi lần khoảng 6 tiếng kể cả việc chuẩn bị , và cách thứ hai là rửa thận mà danh từ chuyên môn gọi là Peritoneal Dialysis , cách thức này không phải đến bệnh viện có thể tự làm lấy tại nhà và mỗi ngày thay nước rửa 4 lần ( khoảng 45 phút/ lần ) và 7 ngày trong tuần … Nghe đến đây , tôi xin chọn cách đi lọc máu ( hemo-dialysis ) và BS Lien gửi tôi đi gắn ông fustila .

Cuộc đời tôi bắt đầu … khốn nạn từ đây !

Ống Fustila và Catheter là gì ?

Ðể lọc máu , bệnh nhân phải qua một cuộc gỉai phẫu để gắn ống cao su vào các động mạch , và mỗi lần lọc máu , phải dùng hai cây kim dài khoảng 10cm , như cây kim đan nhỏ và cắm vào ống cao su , gắn trong mạch máu , để một kim hút máu ra , và một kim đưa máu vào .

Cuộc giải phẫu kéo dài khoảng 2 tiếng và bệnh nhân trở về trong ngày , sau đó bệnh nhân phải tập với những trái banh cao su , làm sao cho ống cao su nổi lên trên cánh tay , như những con rắn nhỏ lượn trên cành cây …

Trung bình , sau khi gắn ống fustila khoảng 6 tuần đến 4 tháng thì ống mới sẵn sàng để dùng lọc máu … do đó , Bác Sĩ khi thấy độ creatinie khoảng 400 là cho đi gắn ống fustila ngay … vì nếu không sẽ chậm trễ việc lọc máu .

Trong trường hợp khẩn cấp sau khi gắn Fustila mà chưa dùng được , mà bệnh nhân cần lọc máu ngay thì bệnh viện sẽ gắn một ống tạm gọi là Catheter , tức là nối hai ông cao su có khoá đậy và gắn tại cổ để nối liền với động mạch từ tim … Cách này cũng được dùng một khi không lấy được máu từ các ống Fustila tại cánh tay .

Peritoneal Dialysis ?

Ðây là một phương thức rửa thận , bệnh nhân phải đục một lỗ ở bụng và gắn vào đó một bộ phận để rửa thận … Mỗi ngày , cứ cách nhau 6 tiếng , phải bơm vào trong bụng một dung dịch để rửa thận và lấy chất dơ ra … Ống này được nối làm hai ống nhỏ , một ống để làm thoát các chất nước dơ , và một ống để bơm dung dịch rửa thận , trông giống như bịch nước biển … Cách này có thể làm bất cứ nơi nào , trong phòng làm việc , trong xe hay ở nhà … Muốn đi đâu xa , chỉ cần mang theo các bịch dung dịch đủ dùng …

Khi BS Lien hỏi tôi tại sao không chọn phương thức Peritoneal Dialysis này , vừa không phải lệ thuộc với bệnh viện , vừa rẻ tiền , thì tôi trả lời , phương thức này khiến cho tôi cảm tưởng như một người tàn phế , suốt ngày làm việc này … tôi là boss của một Công Ty mà lúc nào trong văn phòng cũng đeo bịch nước thì không tốt cho tôi , thà rằng tôi vào bệnh viện 3 lần một tuần , không ai biết … và để trả nợ đời …

Hemo-Dialysis ?

Ðây là một thận nhân tạo được chế ra với tác dụng là lọc nước và chất dơ dư trong cơ thể con người bệnh .

Mô hình sự chuyển vận của máy lọc máu

Và cuộc đời tôi bắt đầu … khốn nạn với căn bệnh , mỗi tuần 3 ngày hai , tư , sáu , tay cầm cái giỏ đựng mấy miếng trái cây , vài cái bánh , cuộn truyện … lẽo đẽo lên xe bus Handydraf , dành riêng cho người tàn phế , chở đến bệnh viện và đón về … Ôi những ngày tung hoành ngang dọc , nay Âu mai Á  … còn đâu nữa , mang tâm trạng tàn phế của một cánh chim bị gãy cánh , đang cố lết về một nơi để tìm chỗ sống cho hết kiếp người , mà tạo hoá đã an bài …

* * *

Trước khi vào ghế lọc máu , theo thông lệ , bệnh nhân phải cân , vì khi bị thận hư , việc đi tiểu cũng sẽ bị hạn chế , có người cả tháng không đi tiểu được , chất dơ , sẽ đọng trong máu , nước dơ , sẽ hòa trong máu và làm bệnh nhân sẽ lên cân trông thấy … sự lên cân này , chính là độ nước dơ không thoát ra ngoài , và nhờ máy lọc , sẽ rút số lượng nước ra tương đương với trọng lượng của nước dư ra … Thí dụ lúc đó , bình thường tôi cân nặng 75 kg , và khi đi lọc máu , thì thành 79 kg , nghĩa là có 4 kg nước dư , và Y Tá sẽ setup máy để rút ra 4 kg nước dơ trong vòng 4 tiếng , và sau 4 tiếng lọc , khi cân lại , sẽ chỉ còn khoảng 75 kg đúng vời trọng lượng thật của mình .

Những ngày đầu , tôi … ngoan ngoãn “thành thật khai báo” , cho Y Tá biết đúng cân lượng của mình … nhưng chính vì sự thật thà đó đã hại tôi vì vào những phút chót của lần lọc máu , đôi khi nước dơ chỉ khoảng 3 ,9 kg mà Y Tá setup là 4 kg , nên 100 gr nước dơ đó , được rút ra với bao đắng cay … là vì rút quá độ nước trong máu , khiến cho trong máu có những khoảng trống và hậu quả là những cơn vọp bẻ khủng khiếp kéo đến , tôi quặn mình rên la mà Y tá không giúp được gì … Với sự hướng dẫn bằng kinh nghiệm đời mà các bệnh nhân khác truyền lại , khuyên tôi nên khai bớt một chút để tránh vọp bẻ , và một khi đã bị vọp bẻ , thì pha ngay một gói bột chiken broth với nước nóng , uống một ly nhỏ , thì cơn vọp bẻ sẽ tan đi … Tôi nhớ đời với những cơn quằn quại này … và sợ hãi việc lọc máu như một cơn ác mộng …

Vì bệnh viện không thể cung cấp đủ chỗ cho việc lọc máu , nên đã có một chương trình lọc máu tại nhà , và bệnh nhân phải có một người thân phụ giúp ( và được huấn luyện ) . Bệnh nhân lọc máu khi họ ngủ , máy sẽ chạy chậm hơn và lâu hơn … Khi được chấp thuận theo chương trình này , sẽ có chuyên viên đến tận nhà để gắn hệ thống điện riêng , gắn ống thoát nước riêng … và căn nhà sẽ được thông báo là … không bao giờ bị cúp điện , cúp nước .

Khi đi lọc máu có phải uống thuốc không ?

Bên cạnh đó vẫn phải dùng thuốc , vì thận hư , sẽ làm cao máu … thì một viên thuốc cao máu thêm vào … và nếu thiếu calcium , thì trước mỗi bữa ăn , phải nhai 2 ,3 viên Tumb ( calcium ) nếu không , cơ thể sẽ hút chất calcium trong xương và tạo bệnh mòn xương … Chưa hết , khi thận không hoạt động , chất hemoclobine ( hồng huyết cầu ) bị giảm , thì phải chỉnh bằng những mũi chích thuốc Aranasep , mà mỗi mũi chích , giá vào khoảng 500$00 . Tựu chung , khi đi lọc máu sẽ tốn kém rất nhiều , giá trung bình khoảng 600$00 cho mỗi lần lọc máu , chưa kể tiền thuốc … tính ra khoảng gần 100 ,000$00 mỗi năm , riêng cho việc lọc máu và khoảng 25 ,000$00 cho tiền thuốc mà chính phủ tài trợ … trong khi cá nhân tôi chỉ phải trả có 600$00 tiền bảo hiểm sức khoẻ cho mỗi năm … Ôi Canada ơi ! nền y tế của bạn thật tuyệt vời , nếu không … còn gì để sống tiếp nữa …

Trước vấn đề này , Cơ Quan Y Tế Canada đã khuyến cáo là bệnh nhân nên đi thay thận … và đây là giấc mơ của những người đi lọc máu … Nếu thay thận , vừa giúp cho bệnh nhân có một cuộc sống bình thường , vừa giúp cho cắt giảm chi phí y tế mỗi năm khoảng 100 000 đô , mà trong khi , chi phí thay thận , chỉ tốn kém khoảng 75 000 $ cho một lần thay thận … Nhưng vấn đề chính , lấy thận ở đâu để thay … ?

Chờ thận người chết …

Những người đi lọc máu , đều được xếp vào một danh sách chờ đợi , khi có người chết mà họ lúc sinh thời , muốn hiến các bộ phận trong cơ thể như tim , gan , phổi , thận lá lách … thì ngay sau khi người đó chết , các bộ phận trên được lấy ra và bỏ vào trong dung dịch cất giữ … một trái thận cắt ra như vậy , để được 48 giờ … và trong 48 giờ đó , phải đi tìm coi trái thận đó match với ai trong danh sách chờ đợi … Danh sách được xếp theo các loại máu và theo thứ tự thời gian , ai vào danh sách trước , người đó ưu tiên … Và người nào được chọn , phải vào ngay bệnh viện để giải phẫu ghép thận . Thường thường , bệnh viện giấu kín các chi tiết cá nhân về chủ nhân của trái thận , không cho biết thận đó là của nam hay nữ , sắc dân nào … Riêng tại tỉnh bang BC , danh sách chờ đợi cho việc ghép thận khoảng 500 người , và trung bình chờ đợi từ 8 năm … thì may ra được gọi …

Xin thận của người sống …

Ðây là hy sinh của một người để cứu mạng một người … và chương trình này gọi là living donor và được chính phủ khuyến khích … Người cho thận , dù chỉ còn 1 thận , họ vẫn sống một cuộc sống bình thường …

Sau 2 năm lọc máu , tôi tưởng cuộc đời sẽ tàn theo bóng đêm thì bà Chị thương yêu từ Việt Nam qua thăm , thấy Cậu Em tàn tuỵ đã hy sinh và cho Em một trái thận , và cuộc ghép thận thành công …

Thủ tục khá chi tiết , từ lúc bảo lãnh từ Việt Nam sang , thử rất nhiều test để bảo đảm trái thận thật hạp và tốt thì Bác sS mới nhận , quan trọng nhất là hạp loại máu và các cell … và Bác sS phải bảo đảm về mọi mặt y khoa để người cho thận không bị trở ngại về sau … Muốn được bảo lãnh từ Việt Nam hay từ bất cứ nước nào sang , việc đầu tiên , người cho phải đi khám tại nơi mình trú ngụ , nhờ Bác Sĩ chuyên khoa về thận và cho biết ý định của mình , sau khi có kết quả khám thận , gửi kết quả cho cơ quan phụ trách việc ghép thận , như tại BC Canada là BC Transplant Society , nơi đây Họ duyệt xét xem kết quả và coi có hạp với người nhận không ( một cách tổng quát ) , nếu hội đủ điều kiện , Họ sẽ cấp cho người cho một thư mời qua Canada để khám nghiệm ( Họ không tin kết quả khám nghiệm tại VN ) , mọi chi phí di chuyển , đều do thân nhân chịu , ngoại trừ chi phí khám nghiệm tại Canada .

Sau khi khám xong về mặt y khoa , người cho thận phải trải qua hai phần test , một với Bác Sĩ Tâm Lý , Họ muốn chắc rằng , nguyên nhân cho thận đến từ đâu ? Vì tình thương ? Vì sự ép buộc ? Hay vì mua bán trao đổi … Nếu lý do không rõ ràng , sẽ bị loại ngay … Và còn gặp một chuyên viên xã hội nữa ( Social worker ) cũng với những câu hỏi … vớ vẩn , Họ muốn biết tâm trạng của người cho thận là thế nào , hoàn cảnh xã hội ra sao ? Tất cả buổi phỏng vấn này đều riêng tư và không có một người thân liên quan tới người nhận hiện diện , để bảo đảm người cho không bị một áp lực nào …

Sau khi thủ tục hoàn tất , việc giải phẫu được sắp xếp cho cả hai , cùng ngày , người cho mổ trước , lấy thận ra khoảng 3 tiếng và mổ người nhận để ghép thận vào trong cuộc giải phẫu kéo dài khoảng 6 tiếng .

Trước đây , vết mổ người cho rất lớn , vết mổ dài 26 cm , chỗ ba sườn để cắt thận ra … và phải đánh thuốc mê bằng cách tiêm vào tuỷ sống … nhưng ngày nay , khoa học tiến bộ hơn , chỉ cần đục 3 lỗ nhỏ và rạch một đường nhỏ nơi bụng dưới và cho máy hút trái thận ra … và người cho chỉ nằm bệnh viện 2 ngày , so với 5 ngày như các trước đây , trong khi người nhận phải nằm trong bệnh viện khoảng 7 ngày … ngày đầu tiên , theo dõi rất kỹ , cứ mỗi tiếng lại lấy máu một lần để theo dõi độ creatinine lên xuống như thế nào …

Thận người cho được lấy ra

Ghép thận

Trái thận mới ghép vào , nằm ở vị trí nào trong cơ thể ?

Xin thưa , vết mổ rất nhẹ , ở cạnh háng và quả thận mới ghép sẽ nằm giữa thận cũ và bọng đái ( bladder ) , hai trái thận cũ vẫn để nguyên , không lấy ra …

Việc ghép thận xong , không phải là hết … Và cả cuộc đời còn lại , vẫn phải uống thuốc để chống lại sự thải ra của cơ thể . Vì trong cơ thể con người , chất bạch huyết cầu hay chất kháng tố luôn luôn chống lại các vật lạ xâm nhập để bảo vệ cơ thể … Và cơ thể sẽ tìm cách thải trái thận mới ra , vì nghĩ đây là vật lạ … ( sao nó ngu thế . Do đó , người được ghép thận mới suốt đời phải uống các loại anti-reject , mục đích của loại thuốc này , là làm yếu bạch huyết cầu , để bạch huyết cầu không thể đánh phá trái thận mới ghép … Ðôi khi , cơ thể yếu , trái thận ghép vào có thể bị thải ra … Ngày nay , khoa học đã tiến bộ , có thể dùng thuốc để giữ thận lại … Có thể nói , việc ghép thận khó 1 thì việc giữ thận khó 10 và tốn kém thuốc rất nhiều …

Vị trí trái thận mới trong cơ thể người nhận

– hình 1 : cuống thận chưa được nối
– hình 2 : thận mới được nối với các mạch máu và bladder

Sau khi ghép thận , hàng tháng người ghép thận phải đi thử máu và đến trung tâm y khoa dành riêng cho người ghép thận để được Bác Sĩ theo dõi … và uống thuốc rất nhiều , đặc biệt là các loại thuốc để chống lại sự đào thải của cơ thể .

Thận ghép sẽ giữ được bao nhiêu lâu ?

Tuỳ theo từng người , có thể bị reject sau 1 năm , có thể giư được 20 năm … trung bình 7-8 năm tuỳ theo người đó bị hư thận vì lý do gì ? Một trong những lý do làm hư thận là chất kháng tố IGA , tự tiêu huỷ thận mà đến nay khoa học chưa tìm ra thuốc trị …

Bệnh Hư Thận sẽ đưa ra một phản ứng và sinh ra Bệnh Tiểu Đường thì bệnh thận này không đến nỗi nguy , Chứ còn vì Bệnh Tiểu Đường mà làm hư thận , sẽ đưa đết hậu quả nặng hơn là mù mắt …

Trái thận mà tôi ghép cách đây 8 năm lại hư … chất creatinie lại cao rồi … bây giờ lại quay lại con đường cũ , và bắt đầu lại từ đầu … Ôi ! cái hạn của tôi sao cứ kéo dài … có lẽ sao bệnh tật năm nay chiếu cung Mệnh chăng ? ? ?

Để kết :Tôi viết bài này trong những ngày chuẩn bị thay thận lần thứ hai trong đời … có người bảo là số tôi hên , tìm được thận để thay … nhưng tại sao hên mà lại bị … hư thận . Tôi hên ? ? Xin thưa là không ! Nhưng đây chỉ là tình thương mà giữa loài người thương loài người . Nhiều khi người Việt chúng ta không hiểu được là cơ thể chỉ cần 1 trái thận cũng sống còn . Bà Chị Tôi cho tôi trái thận khi 60 tuổi , 15 năm trôi qua , dù ở Việt Nam , nhưng cơ quan Y Tế Canada vẫn gửi giấy đi khám thận hàng năm để theo dõi và bảo đảm người cho thận không bị ảnh hưởng …

Viết bài này , trong cái nhìn của một bệnh nhân , tôi mong mỏi đem lại cho Quý Độc Giả của một cái nhìn rõ hơn về những việc lọc máu , ghép thận  cho thận để Quý Vị hiểu và thông cảm cho những bệnh nhân về thận , để hiều rằng việc cho một trái thận của mình cho một người thân , hay một người chưa quen để cứu giúp họ thoát qua một căn bệnh hiểm nghèo là điều Y Khoa bảo đảm không ảnh hưởng đến sức khoẻ của Quý Vị .

Thận hư , phải đi lọc máu … bệnh nhân vẫn sống còn … nhưng với thời gian sẽ không thoát khỏi số mạng . Xin hãy mở rộng tình thương nhân loại để cho người thân , bạn bè hay cả người chưa quen … món quà cho sự sống .

Share this post