Đàng Sau Sự Việc Đặng Thái Sơn Đoạt Giải Chopin Ở Varsovie – Vô Danh

Đàng Sau Sự Việc Đặng Thái Sơn Đoạt Giải Chopin Ở Varsovie – Vô Danh

Ông Đặng Thái Sơn đã được nhà nước phong danh hiệu là Nghệ Sĩ Nhân
Dân. Có lẽ người nhạc sĩ đã không để tâm đên danh hiệu này, vì ngay
sau đó ông ta cùng với người mẹ, bà Thái Thị Liên, đã định cư tại
Montreal và xin nhập quốc tịch Gia Nã Đại.

Câu chuyện này bắt đấu năm 1956 tại miền Bắc Việt Nam. Nhiều nhà văn,
nghệ sĩ đã đứng lên tham gia một phong trào văn học có tên là Trăm hoa
đua nở, là chữ viết tắt, dịch rất sát từ Bách gia tranh minh, bách hoa
tề phóng, một thành ngữ Trung Hoa “trăm hoa đua nở, trăm nhà đua
tiếng” của Mao Trạch Đông.

Rất đông văn nghệ sĩ đã tham gia phong trào này. Nổi tiếng nhất gồm có
Phan Khôi, chủ nhiệm tạp chí Nhân Văn, Trần Duy Thư ký tòa soạn, Hoàng
Cầm, Lê Đạt, Trần Dần, Nguyễn Hữu Đang, Phùng Quán, Văn Cao, Nguyễn
Tuân, Thụy An, Có nhiều nhà trí thức, không phải văn nghệ sĩ, như Đào
Duy Anh, Trần Đức Thảo, Nguyễn Mạnh Tường, Trương Tửu cũng tham gia
phong trào này, mà mọi người biết đến dưới tên là nhóm Nhân Văn Giai
Phẩm.

Trong nhóm Nhân Văn Giai Phẩm có một nhà thơ tên là Đặng Đình Hưng
Ông chính thức làm thơ từ cuối những năm 1950 cho đến khi qua đời,
hoạt động nghệ thuật của Đặng Đình Hưng về chữ nghĩa gồm 6 tập thơ,
với những vần thơ khó hiểu(1), rất khác người. Ông còn đuợc biết đến
như một kiến trúc sư, nhạc sĩ, hoạ sĩ.

Năm 1957 Đặng Đình Hưng lấy bà Thái Thị Liên, một nhạc sĩ dương cầm
(piano) nổi tiếng đương thời. Bà Thái Thị Liên đã có hai đời chồng
trước, khi bà ở hải ngoại (Pháp, Tiệp Khắc) và đã có ba người con. Năm
1958, vợ chồng họ Đăng và họ Thái sinh được một cậu con trai. Họ đặt
tên là Đặng Thái Sơn, một cái tên mang cả hai họ.

Niềm vui này chẳng được bao lâu thì tai họa ập đến. Chính quyền Cộng
Sản, dưới sự lãnh đạo của các ông Hồ Chí Minh, Phạm Văn Đồng, Đặng
Xuân Khu (Trường Chinh), Võ Nguyên Giáp đã ra tay dẹp phong trào Trăm
Hoa Đua Nở và nhóm Nhân Văn Giai Phẩm(2). Nhiều văn nghệ sĩ bị đưa đi
nông trường, nặng hơn nữa thì bị khép án, tù tội. Bị xử nặng nhất là
Thụy An và Nguyễn Hữu Đang.

Ai là người quyết định “đánh” Nhân Văn Giai Phẩm? Chính thức được nêu
tên là các ông Trường Chinh và Tố Hữu. Theo ông Nguyễn Hữu Đang, người
rất thân cận và từng làm việc với ông Hồ Chí Minh trong những ngày đầu
tháng 8 năm 1945 khi mặt trận Việt Minh ra mắt dành chính quyền, thì
cho rằng nếu không có sự đồng ý hay cho phép của ông Hồ Chí Minh thì
Nhân Văn Giai Phẩm không thể bị dẹp.

Với một ông chồng là một nhân vật trong Nhân Văn Giai Phẩm, bị coi là
một tay phản động chống Đảng, bà Thái Thị Liên bị áp lực, phải chia
tay với Đặng Đình Hưng năm 1978. Kể từ ngày ấy, bà Liên với 3 người
con riêng và cậu quý tử Đặng Thái Sơn, phải ra ở riêng, dạy nhạc kiếm
sống: Bà đành chịu một cuộc đời cực nhọc vất vả.

Đặng Thái Sơn, học âm nhạc, học chơi dương cầm với mẹ. Bà là một nhà
sư phạm nghiêm khắc, khó tính và ít khi đưa ra lời khen. Khi Đặng Thái
Sơn bắt đầu tập đàn piano, chả mấy khi Đặng Thái Sơn được mẹ khen,
thậm chí lại còn bị “đối xử” rất khắt khe nữa.

Năm 1974, một chuyện bất ngờ đã xẩy ra làm cho cuộc đời của Đặng Thái
Sơn bước sang một khúc ngoặt. Lúc đó một vị giáo sư âm nhạc người Nga,
gốc Do Thái tên là Isaac Katz, sang dạy cho trường âm nhạc Hà Nội đã
tình cờ phát hiện ra Đặng Thái Sơn. Chuyện kể rằng một buổi chiều nọ,
ông Katz đang tản bộ trên con đường gần nhà bà Thái thị Liên, ông nghe
thầy môt tiếng đàn dương cầm rất hay, rất đáng chú ý. Lần hồi ông Katz
đã tìm đến nhà bà Thái Thị Liên với cậu con trai Đặng Thái Sơn, một
học sinh trường Âm Nhạc Hà Nội, năm nào cũng đứng đầu lớp.

Sau vài lần chứng nghiệm khả năng của người học sinh này, Giáo Sư
Isaac Katz chính thức yêu cầu trường âm nhạc Hà Nội cho ông được đích
thân truyền dạy cho người học sinh xuất sắc này, mặc dù trên nguyên
tắc ông Issac Katz chỉ dạy những học sinh năm chót trước khi thi tốt
nghiệp, và người học sinh đó phải một năm sau mới hội đủ điều kiện
này.

Năm 1975 Giáo Sư Isaac Katz về nước. Trước đó ông đã đề nghị cho Đặng
Thái Sơn (ĐTS) được theo học dương cầm tại Nga. Lời đề nghị này không
được chấp thuận, bởi vì chính quyền đã thấy ĐTS là con của một người
đã dính vào Nhân Văn Giai Phẩm. bị coi là một loại phản động nguy hiểm
cho nhà nước. Lời đề nghị không có phản hồi. Giáo Sư Isaac Katz đã
phải yêu cầu lần thứ hai, kèm theo lời đề nghị này là thái độ khó khăn
với những du học sinh con ông cháu cha, thiếu khả năng thật sự. Ông
tạo một áp lực đủ mạnh để người học trò ông chọn phải được dạy dỗ đến
nơi đến chốn.

Năm 1976, Đặng Thái Sơn được phép đi học âm nhạc tại Nga. Anh tạo
thành tích ngay lập tức là thi đậu vào học viện âm nhạc Tchaikovsky.
Trước anh chưa có một người nào vào được học viện này mà không qua một năm dự bị. Năm đó anh mới 18 tuổi.

Khi vào học tại học viện âm nhạc Tchaikovsky, Đặng Thái Sơn gặp một vị
danh sư khác. Đó là Giáo Sư Natanson. Nếu như Isaac Katz là người khám
phá ra tiếng đàn Đặng Thái Sơn, tìm mọi cách mang anh về Nga để có thể
tìm đúng thầy, thì Natanson chính là ông thầy này, một thầy dạy dương
cầm tận tâm, dậy đàn rất giỏi..

Anh được cấp học bổng 60 rúp một tháng. Số tiền này chẳng nhiều nhặn
gì, nếu tính theo hối đoái thời đó thì chỉ tương đương với khoảng 20
đô la Mỹ. Anh có hai người bạn thân trong thời gian này, cả ba góp gạo
thổi cơm chung, dè sẻn từng đồng mới tạm có thể đủ ăn. Anh phải đi làm
thêm để kiếm tiền chi dụng hàng ngày.

Năm 1980, anh tốt nghiệp học viện âm nhạc Tchaikovsky với hạng tối ưu.
Tòa Đại Sứ Việt Nam tại Mạc Tư Khoa chắc được chỉ thị của chính quyền
Hà Nội đã coi như không biết, không để tâm đến thành tích của người
đồng hương này mà còn có ý muốn truy nã, gây khó khăn cho Đặng Thái
Sơn chỉ vì anh ta có lý lịch xấu. Bố anh thuộc “thành phần phản động
Nhân Văn Giai Phẩm”‘.

Tốt nghiệp song phải làm gì? Giáo Sư Natanson thúc đẩy anh phải nộp
đon và hoàn tất thủ tục xin dự thi, nhân kỷ niệm Chopin hàng năm tại
Ba Lan. Đặng Thái Sơn bèn làm đon với Tòa Đại Sứ Việt Nam xin được
giới thiệu là một ứng viên Việt Nam đi thi Chopin và được cấp ít tiền
lộ phí vì đường đi từ Mạc Tư Khoa đến Varsovie, thủ đô Ba Lan quá xa,
mà anh làm gí có tiền. Đon anh bị bác.

Trong khi ấy nước Nga cũng cử một số nhạc sĩ đi Varsovie. Họ tổ chức
một kỳ thi tuyển lựa cả trăm người để tìm ra mươi người đại diện cho
Nga. Những người này sẽ được chính phủ Nga giúp đỡ. Đặng Thái Sơn cũng
thi “ké” vào đó. Anh được chấm điểm cao nhất, nhưng anh không ở trong
danh sách đại diện nước Nga để đi thi được. Anh phải dự thi với tư
cách tự do, vô tổ quốc và không được chính quyền Nga giúp đỡ.

Không những thế ban tổ chức kỳ thi ở Ba Lan đã toan bác đơn xin dự thi
của Đặng Thái Sơn, vì đơn dự thi của anh không một lời giới thiệu,
chẳng biết anh là ai, nhưng rồi họ cũng thông qua, vì Sơn là người
Việt Nam đầu tiên xin dự thi từ trước đến giờ. Vả lại anh có sau lưng
cả một học viện âm nhạc Tchaikovsky làm chứng cho khả năng của mình,
một khả năng hạng tối ưu khi ra trường.

Giáo Sư Natason thấy vậy lại phải ra tay giúp đỡ vì ông biết người trò
cưng đầy tiềm năng của ông rất có hy vọng thắng giải. Ông phải bỏ tiền
ra cho Đặng Thái Sơn lấy xe lửa đi Varsovie, thuê nhà trọ, thuê cả dàn
nhạc đệm cho anh ta đánh đàn. Một số tiền không nhỏ.

Đặng Thái Sơn đã phải đi thi Chopin trong những điều kiện rất khó khăn nản lòng.

Sơn không có tiền mua vé máy bay, và chỉ đủ tiền mua vé xe lửa hạng
nhì. Anh không có một người thân nào ra tiễn tại sân ga Mạc Tư Khoa,
cũng chẳng có một người bạn nào đến đón khi tới Varsovie. Hành lý của
anh thì thật nhẹ, vài bộ quần áo tạm lành lặn. Anh không có cả một bộ
đuôi tôm để lúc hữu sự dùng đến. Buồn quá, Sơn đã phải dốc bầu tâm sự
với ông bố Đặng Đình Hưng.

Trong thư gửi cho cha mình, Đặng Thái Sơn viết: “Con bị ốm nặng bố ạ,
có lẽ vì hành trình đi Vac-sa-va quá dài mà con đi bằng xe lửa. Sứ
quán bác đơn xin tiền lộ phí của con để đi thi, họ cũng khước từ bảo
hộ cho danh xưng của con trong cuộc thi. Nhưng con quyết định liều và
giáo sư Na-tan-xon một lần nữa lại giúp con, ông ấy cho con tiền đi
đường, tiền thuê dàn nhạc đệm và tiền trọ… Trong cơn sốt 39.5 độ, con
đã chảy nước mắt ròng: Các nước tham dự cuộc thi đều được chào cờ và
cử quốc ca của mình, mà Việt Nam thì không có – Con tham dự với tư
cách thí sinh tự do… Nhưng cũng nhờ sự cay đắng đó mà con gặp được
Chopin – Những nỗi đau giao thoa với nhau đã bật lên tiếng đàn của hồn
ông…”

Anh qua được vòng loại một cách dễ dàng, loại hầu hết 149 đối thủ
thuộc 37 quốc gia trên toàn thế giới, rồi tiến lên vào vòng chung kết.
Để vào vòng chung kết Sơn bị kẹt một điều là thí sinh phải mặc áo đuôi
tôm. Anh có hai ngày chuẩn bị cho vào chung kết , làm sao có áo đuôi
tôm bây giờ? Người gỡ rối cho anh là Giáo Sư Natanson. Ông thầy phải
lôi anh đến một cái tiệm, sắm cho anh một bộ, nhưng tìm cả nửa ngày
không có một chiếc nào vừa với thân thể nhỏ thó của anh. Thế là đành
may ngay một chiếc, lấy trong vòng 24 giờ. Anh bước vào phòng thi với
cái áo còn chưa đựoc nhặt sạch chỉ.

Đặng Thái chơi bài Chopin Concerto No. 2

https://youtu.be/9DBoOj9xlwc

Kết quả anh đã thắng giài đầu là giải quan trọng nhất anh còn đoạt
thêm 11 giải phụ nữa, trong đó có một giải của hãng truyền hình NHK
của Nhật Bản, chính hãng NHK sau này mở cho anh một con đường ra khỏi
nước. ̣̣

Tin Đặng Thái Sơn đoạt giải Chopin ở Varsovie đã như một làn sóng chấn
động giới âm nhạc cổ điển thế giới. Khi tin này về tới Việt Nam thì
báo Nhân Dân, của nhà nước Việt Nam, những người đã từng không muốn
anh ra khỏi nước, không muốn anh học dương cầm tại Nga, lại còm tìm
cách cản trở anh đi Varsovie tham dự khì thi Chopin, đã đăng tin này
lên trang nhất trong 3 ngày liền, vời lời sẽ ca tụng quá lố đến nỗi cả
tháng sau, khi về nước thăm ông cụ thân sinh, anh hơi ngượng khi đọc
những dòng chữ này.

Đặng Thái Sơn chơi bài Scherzo của Chopin
https://youtu.be/ISQ_XKwnftE
(Dang Thai Son) Chopin Scherzo No. 2, Op. 31
played by Dang Thai Son at the 1980 Chopin competition, where he was
also the winner. You may download the avi version here (XVid):

http://rapidshare.com/file…
youtu.be

Sau khi chia tay, nhà thơ Đặng Đình Hưng bị ung thư phổi. Khi Đặng
Thái Sơn tham dự cuộc thi âm nhạc năm 1980 tại Ba Lan, lúc ấy, Đặng
Đình Hưng đang phải sống trong cảnh ở gầm cầu thang nhà ông bạn, không
nhà không cửa, chỉ nằm chờ chết.

Đặng Thái Sơn về nước kịp thời. Cha anh bị bệnh đã khá lâu và không
được điều trị một cách đúng mức. Cha anh cần phải mổ ngay, một cái
bướu trong phổi. Anh về nhà hôm trước, vài ngày sau cha anh nhập viện,
một bệnh viện dành cho các cán bộ cấp cao cỡ thứ trưởng trở lên. Cha
anh được Bác Sĩ Tôn Thất Tùng, người bác sĩ số một của y khoa Hà Nội
khám bệnh và được giải phẫu bởi một bác sĩ lừng danh về phẫu thuật.
Nhờ vậy mà anh cứu ông cụ sống thêm được mười năm nữa.

Đến đây, chúng ta đã có thể có nhận định: Tại Việt Nam, không như tại
Liên Bang Sô Viết, chính tri đã không có một ảnh hưởng hay một tác
dụng tốt đẹp nào đến âm nhạc,

Ông Đặng Thái Sơn đã được nhà nước phong danh hiệu là Nghệ Sĩ Nhân
Dân. Có lẽ người nhạc sĩ đã không để tâm đên danh hiệu này, vì ngay
sau đó ông ta cùng với người mẹ, bà Thái Thị Liên, đã định cư tại
Montreal và xin nhập quốc tịch Gia Nã Đại.

Nhận bài qua email, không có tên tác giả.

PS:

Lê Công Định

Tôi nhớ ngày anh Đặng Thái Sơn đoạt giải về nước, cả hệ thống truyền
thông bu lại ca ngợi Đảng & nhà nước đã hun đúc tài năng của dân tộc!

Theo FB Đặng Chương Ngạn

Trong thư gửi cho cha mình (nhà thơ Đặng Đình Hưng), Đặng Thái Sơn viết:

“Con bị ốm nặng bố ạ, có lẽ vì hành trình đi Vac-sa-va quá dài mà con
đi bằng xe lửa. Sứ quán bác đơn xin tiền lộ phí của con để đi thi, họ
cũng khước từ bảo hộ cho danh xưng của con trong cuộc thi. Nhưng con
quyết định liều và Giáo Sư Na-tan-xon một lần nữa lại giúp con, ông ấy
cho con tiền đi đường, tiền thuê dàn nhạc đệm và tiền trọ… Trong cơn
sốt 39.5 độ, con đã chảy nước mắt ròng: Các nước tham dự cuộc thi đều
được chào cờ và cử quốc ca của mình, mà Việt Nam thì không có – Con
tham dự với tư cách thí sinh tự do… Nhưng cũng nhờ sự cay đắng đó mà
con gặp được Chopin – Những nỗi đau giao thoa với nhau đã bật lên
tiếng đàn của hồn ông…”Cảm ơn cháu Khoa”.

Tiền đi thi không cho, đến cả cái danh xưng thí sinh Việt Nam cũng
không cho, nhưng sau khi đoạt giải lại nhận ông ấy là người Việt Nam.

Không biết cái tay ngày trước làm Đại Sứ Quán Liên Sô bây giờ còn sống
không nhỉ?

Share this post