Dismiss Notice
THÔNG BÁO: Phiên bản tháng Giêng 2018 cho Đũa Thần Điện Toán với nhiều thay đổi lớn đã được phát hành. ĐẶC BIỆT: Đũa Thần Điện Toán 64 Gig Duo phiên bản 2018 sẽ tự động cập nhật hóa, không cần phải gửi về Thư Viện Việt Nam Toàn Cầu!

Sự gọn gàng: khoa học hay nghệ thuật sống?

Chủ đề trong 'Kiến Thức Khắp Nơi' do lltran khởi đầu 22 tháng Giêng 2019.

  1. lltran

    lltran Banned Tình Nguyện Viên

    marie-kondo.jpg
    Chương trình “Tidying Up” (tạm dịch “Sắp xếp [cho] gọn gàng”), một loại phim nhiều tập, mỗi tập phim là một “hoàn cảnh” sống, trên Netflix vừa trở thành một hiện tượng xã hội, vượt kỷ lục về số người đến xem và thu nhặt để tiếp tục xem. Chương trình thu hình / trình chiếu kể trên nói về Marie Kondo, một phụ nữ Nhật chuyên về “sắp xếp”. Người đàn bà trẻ nổi tiếng thế giới qua cung cách sắp xếp, thu gọn những không gian bừa bãi, bắt đầu từ Nhật Bản lan sang Âu Châu rồi Hoa Kỳ. Sau nhiều năm cung cấp dịch vụ, Marie Kondo viết sách. Đầu tiên là sách “The Life-Changing Magic of Tidying Up” xuất bản năm 2011 nhưng mãi đến 2014 mới xuất hiện tại Hoa Kỳ. Cuốn sách xem ra “im lìm” và chi được biết đến sau khi một phóng viên của báo the New York Times, đọc rồi thử áp dụng các cung cách xếp đặt trình bày trong sách và viết về kinh nghiệm riêng. Thế là bá tánh hè nhau tìm đọc và cuốn sách bỗng nổi tiếng như cồn, xuất hiện trên danh sách “best sellers” của tờ New York Times qua nhiều tuần lễ! Hẳn đây là một trong những hiện tượng “hay không bằng hên”? Thừa thắng xông lên, cuốn sách kế tiếp “Spark Joy” với nhiều chi tiết hơn được bá tánh hân hoan đón nhận và tên tuổi bà Marie Kondo dính liền với phương pháp “KonMari”, chỉ giữ lại những vật dụng mang đến niềm vui, và vứt bỏ những thứ khác.

    Những gì khiến hiện tượng “sắp xếp”, từ sách vở đến phim ảnh và diễn thuyết, kia thu hút bá tánh nhường ấy? Việc xếp đặt nhà cửa, phòng ốc cho gọn gàng thì có chi lạ lùng? Như sách xếp trên kệ, tháo giày là phải bỏ bí tất vào thùng chứa quần áo bẩn, ăn xong đứng dậy phải mang chén dĩa vào bồn rửa chén, đồ chơi phải bỏ vào ngăn đựng… Đứa trẻ nào chẳng được cha mẹ dạy dỗ, huấn luyện cách xếp đặt nơi sinh hoạt cho gọn ghẽ?
    Nhìn thoáng, sự việc kể trên xem ra giản dị, tầm thường nhưng khi phân tích cẩn thận thì ta nhận ra vô khối những điều không tầm thường!? Dưới mắt con mắt của các chuyên viên tâm lý xã hội, những điều không tầm thường ấy liên quan chặt chẽ đến nếp sống con người trong xã hội ngày nay.
    Riêng tại Hoa Kỳ, khi mấy cuốn sách của Marie Kondo xuất hiện thì đất nước này đang đi đến đỉnh núi của dư thừa, hầu như mỗi người đều thu góp, lưu trữ một núi các vật dụng không [còn] cần thiết, từ sách vở đã cũ đến quần áo, giày dép, vật dụng đã quá thời, nhưng chưa biết làm thế nào để vứt bỏ. Tiếp tục mua những thứ mới, hợp thời hơn nhưng chưa muốn hoặc chẳng thể vứt bỏ các món đồ cũ nên không gian sống mỗi ngày một thu nhỏ. Dường như ta đang lúng túng giữa thế hệ trước, những người vẫn còn sử dụng món điện thoại [nhà] mua với giá 25 mỹ kim trong thập niên 70 của thế kỷ trước và thế hệ sau, những người chịu chi 600 mỹ kim cho một cái iPhone chỉ sử dụng vài ba năm! Bá tánh vẫn lưu giữ cả hai món đồ ấy và tương tự như thế với các thứ khác, kết quả là con người bị vật dụng vây quanh, bọc kín.
    Nhiều thứ quá nên khung cảnh sống trở nên phức tạp và xem ra “luông tuồng”, bừa bãi? Điển hình là ngôi nhà chất đầy đồ đạc, hai ba bộ bàn ăn, năm bẩy cái ghế dài, mấy cỗ tivi lớn nhỏ chưa kể những chồng sách vở, tranh ảnh: Phòng khách ngoài bộ ghế dài, tủ chè lại lẫn cái giá đựng giày dép. Phòng ăn vừa chứa bộ bàn ăn lại cõng thêm một mớ thùng giấy chất đầy quần áo. Nhà bếp chỉ còn một lối đi cỡ hai bộ vuông, đi nhanh hẳn sẽ va phải đồ đạc vì từ sàn đến trần nhà đầy những nồi niêu vật dụng nấu ăn, nướng bánh, dao kéo, rồi thức ăn khô, thức ăn tươi… chưa kể tủ lạnh, tủ đá, bếp điện, lò gaz lớn nhỏ đến 2 -4 món. Thứ nào cũng được [bị] bầy ra trước mắt cho… dễ thấy tiện lợi khỏi cần tìm kiếm?! Căn phòng ngủ nhỏ nơi quần áo giày dép vứt mỗi nơi một mảnh, giường chiếu chăn mền chồng chéo, vật dụng thường ngày để lung tung, không xếp đặt theo thứ tự nào …
    Tất nhiên vẫn có những vật dụng cần thiết trong đời sống nhưng ta không thể nào dùng cho hết bấy nhiêu thứ đang có trong tay?! Và vì chất chứa quá nhiều thứ không [cần] dùng khiến vùng không gian kia bị ém chặt chưa kể vì chật chội nên nhiều chỗ không được lau chùi quét dọn, bụi đóng từng mảng và mạng nhện giăng khắp nơi… Các hình ảnh này tạo ra một khái niệm không mấy đẹp về chủ nhân của nó, những chữ như “bừa bãi”, “lộn xộn”, “nhếch nhác”… được dùng để mô tả đặc tính này? Đôi khi sự bừa bãi đi cùng với “bẩn thỉu” dù chủ nhân thường xuyên lau chùi đồ đạc quét dọn nhà cửa. Phải chăng sự bừa bãi, cẩu thả làm “bẩn” mắt nên “bừa bãi” thường bị gom chung với “dơ dáy” hay “nhếch nhác”?

    Bị nhận chìm trong đồ đạc và loay hoay không biết giải quyết ra sao, “bỏ thì thương vương thì tội”?, nên bá tánh đi tìm lối thoát, cách xếp đặt của Marie Kondo trở thành … bí kíp quý giá kịp thời kịp lúc để bá tánh sắp xếp lại phòng ốc, nhà cửa cho gọn và thực ra là sắp xếp lại cách sống cho thoải mái hơn!?

    tidyingup.jpg

    Bí kíp của bà Kondo có chi đặc biệt mà bá tánh khen nức nở rồi bắt chước ào ào như thế? Phương thức KonMari tương đối giản dị, bạn ạ! Không khác cho mấy những phương cách sắp xếp của những tay chuyên nghề “sắp xếp” hay “organizer” hiện diện trên thị trường dịch vụ cả mấy chục năm nay. Cũng những món cần dùng hàng ngày để riêng một chỗ, ở vị thế thuận tiện, dễ tìm, dễ thấy và dễ lấy. Vật dụng được sắp xếp theo thể loại: Món để dùng (mục đích thực tế), vật để nhìn ngắm, nâng niu (có tính cách tinh thần). Nói chung, vật dụng nào không còn cần thiết thì nên vứt bỏ. Tuy nhiên điểm đặc biệt của KonMari là yếu tố tâm lý, đặt câu hỏi trước mỗi vật dụng: món đồ có còn mang lại sự thích thú (joy) hay không? Nghĩa là món đồ ấy ta thực sự muốn lưu giữ vì một trí giá tinh thần nào đó với ý tích cực (thay vì không nỡ vứt bỏ một cách thụ động). Quần áo, vật kỷ niệm, hình ảnh, thiệp chúc tết cũ… món nào cũng cần một “chỗ ở” riêng biệt nếu “chúng” vẫn khiến ta vui thú khi cầm trên tay. Nói giản dị là ta chỉ nên giữ lại những niềm vui và vứt bỏ những thứ khác. Vật dụng không đem lại sự thích thú thì chẳng còn giá trị gì nữa.
    Khái niệm kể trên xem ra vô cùng giản dị nhưng thực ra lại là một hiện tượng rất… phản Huê Kỳ (Unamerican), đi ngược với khá nhiều truyền thống và cách sinh hoạt của một xã hội ưa thu nhặt và lưu trữ [để bày tỏ sự sung túc]. Một đất nước với những nhà để xe (garage) bị dùng như nhà kho, nhưng vẫn chưa đủ chỗ nên phố sá nào cũng đầy rẫy những nơi cho thuê “nhà kho” (storage) hầu chất chứa vật dụng không còn sử dụng [mà chủ nhân không chịu vứt bỏ]. Người Huê Kỳ vẫn hâm mộ và theo dõi đều đặn những chương trình truyền hình như “Fixer Upper”, "Extreme Home Makeover" chưng ra các ngôi nhà to đùng, trưng bày những đồ đạc sang trọng đẹp mắt… dấu hiệu của sự thành công, giàu có, đạt tới “giấc mơ Huê Kỳ”, the Americal dream.

    Yếu tố quan trọng khác nặng về mặt tinh thần, bà Kondo cho rằng chỗ ở là “tổ ấm”, không phải là nơi trưng bày như phòng triển lãm hay bảo tàng viện, nên ta cần sắp xếp sao cho ngăn nắp, tiện dụng. Sự thoải mái dễ chịu chỉ đến từ một không gian khoáng đãng, cởi mở.
    Bà ấy còn hô hào tinh thần quý trọng tổ ấm qua việc bày tỏ lòng “biết ơn”, tổ ấm cho ta chốn đi về, che mưa tránh nắng và là nơi ta có thể sống thực với con người mình bất kể vui buồn. Mỗi món đồ khi không còn trị giá, đã “sống” qua một đời, ta nên “cám ơn” nó rồi chia tay. Khái niệm vật dụng có “linh hồn” xem ra có phần mới mẻ? Sắp xếp chỗ ở dường như là hình ảnh của việc sắp xếp nếp sống. Và công việc sắp xếp nếp sống đòi hỏi sự thay đổi các thói quen, dù thực dụng nhưng nặng phần tâm thần nhiều hơn. Với bà Kondo, việc sắp xếp vật dụng trong nhà là một phương thức xem xét những thứ ta có trong tay, thẩm định trị giá tinh thần của chúng và các giá trị này thay đổi qua thời gian. Tạm hiểu là cứ mươi năm ta cần sắp xếp lại đời sống cho thích hợp với tuổi tác và sự thay đổi của cơ thể từ tâm đến thân!

    Người theo KonMari không chỉ ưa chuộng phương thức làm việc mà còn yêu quý cung cách nhỏ nhẹ, dịu dàng và thu hút của bà Kondo.

    Thành công và nổi tiếng như thế nên không lạ là Marie Kondo có khá nhiều kẻ chê bai, chế diễu, rằng phương thức sắp xếp của bà ấy chỉ dành cho mấy người rảnh rỗi. Những kẻ bận rộn thời giờ đâu mà lựa chọn rồi xếp từng cái áo, đôi vớ theo kiểu mẫu trước khi đặt vào từng ngăn tủ riêng biệt? Họ dè bỉu cách bà Kondo quỳ gối trên sàn nhà, cầm từng tấm áo, cái quần rồi hỏi chủ nhân về trị giá tinh thần (có mang lại niềm vui nào không?) là rách việc! Chỉ trích nặng lời nhất là những tay chuyên nghề thu dọn tại Huê Kỳ và bà Sarah Knight, viết nguyên cả một cuốc sách để dè bỉu, bươi móc!


    Cá nhân bà Marie Kondo, tên tuổi đã trở thành một động từ trong Anh ngữ, “to kondo” đồng nghĩa với “to tidy -up”, và “KonMari” đã trở thành tên gọi của một phương thức sắp xếp. Chỉ cao khoảng 4 feet 8 và nhẹ ký nhưng phụ nữ Nhật Bản, 34 tuổi, kia đã trở thành một hiện tượng của thế giới. Để được giúp đỡ trong việc sắp xếp chỗ ở, các cái quạt (fan) đã phải chờ đợi đến 6 tháng mới có một cái hẹn, và chịu trả chi phí chỉ dẫn, một món tiền khá lớn. Điều an ủi lớn nhất là bà Kondo cùng gia đình vừa dọn sang sinh sống tại Los Angeles, Hoa Kỳ, thân chủ Mỹ hẳn sẽ được gặp gỡ tận mặt bà ấy dễ dàng hơn thay vì qua màn hình?!
    Năm ngoái, tạp chí Time đưa bà Kondo vào danh sách “100 người có ảnh hưởng mạnh mẽ nhất” và tờ báo the Atlantic đã phân tích phương thức KonMari qua cái nhìn kinh tế: Sắp xếp chỗ ở (thay đổi nếp sống) như thế thì … lợi ích ra sao và cho ai? Điều dễ hiểu là có lợi cho những người “nhẹ gánh” sau khi dọn dẹp nhà cửa, có lợi cho bà Kondo qua món tiền thù lao nhưng chính những trung tâm thu góp vật dụng cũ nhưng vẫn còn xài được là lời to! Những nơi này đã nhận được vô số các thứ bá tánh đem cho để thu gọn chỗ ở, các món quà tặng không ngờ có trị giá đến bạc triệu!

    Tất nhiên sắp xếp cho gọn gàng chỉ là một phương thức “chữa trị” chứng “quá tải” dẫn đến sự “bừa bãi”. Bá tánh sẽ chẳng cần đến KonMari với nụ cười yêu kiều của bà Kondo khi dẫn giải nếu biết cách “phòng bệnh”?
    Ta phòng bệnh “đa mang” ôm đồm như thế nào? Không khó lắm đâu bạn ạ! Chỉ cần chút kỷ luật và tự chế là… voila!

    Thứ nhất, ta cần hiểu rõ chính mình: Ta là “ai”? Dễ bị [dụ] dỗ bởi những thứ gì? Bá tánh ai cũng “dễ dãi” rộng tay với một vài thứ vật dụng: Người chuộng quần áo [nên tủ đựng chật ních những trang phục], kẻ ham sách vở, báo chí nên chỗ ở đầy sách báo; lại cũng có người thích ăn uống nên tủ lạnh, tủ đá, nơi nào cũng chất thức ăn thức uống, mặn ngọt đủ loại… nhiều món chưa ăn đã hết hạn sử dụng! Câu hỏi kế tiếp là tại sao ta rộng tay mua bán những thứ ấy? Cầm trên tay cuốn sách mới khiến ta hài lòng vì sắp được đọc một câu chuyện mới? Ta mua [dư] thức ăn vì lo âu sẽ thiếu thực phẩm? Động lực nào thúc đẩy ta mua món hàng dù đã có dư và không cần thiết? Khi đã tự hỏi bằng ấy câu mà vẫn muốn rộng tay mua bán thì ta nên tự ghép mình vào một kỷ luật mới: Hễ mang về một món mới là phải loại bỏ một thứ cũ trong cùng thể loại. Thành công trong việc tiết giảm mua bán một thể loại, tự kiểm soát mua bán những thứ khác sẽ trở nên dễ dàng hơn. Tự chủ là một món quà vô giá, bạn ạ!


    Thứ đến là việc mua một lượng hàng hóa lớn: Nếu bạn là khách hàng quen thuộc của các công ty bán sỉ như Costco, BJ, hãy đi thêm một bước ngắn mà tự hỏi xem ta có cần món hàng ấy không trước khi khuân về nhà 4 cân Anh sốt cà chua hay 36 cuộn giấy vệ sinh, chỗ đâu mà chứa ngần ấy thứ? Nhất là khi ta có thể ra tiệm tạp hóa đầu dường hay mua hàng trên mạng và chỉ 1-2 ngày là các vật dụng kia sẽ đến tận cửa? Tóm lại là sự “thuận tiện” khi có mọi thứ cần dùng trong tầm tay nhưng đổi lại, chỗ ở sẽ nhanh chóng trở thành một cái nhà kho hoặc một tiệm tạp hóa bề bộn? Bạn yêu cái đẹp hay thích tiện lợi?


    Đôi khi bá tánh mua bán dễ dãi chỉ vì ý tưởng “nhỡ khi”, như mua nón mũ trong tiệm thực phẩm, giấy và sữa tại dược phòng CVS… phòng khi những món ấy sắp hết và “tiện việc” nên mua luôn [không xài bây giờ thì mai mốt]! Nhất là khi các vật dụng ấy khá rẻ.
    Dưới khía cạnh tâm lý, mua hàng chỉ vì “nhỡ khi” đã tạo nên một gánh nặng mới, ta sẽ phải tìm chỗ cất giữ. Khi khuynh hướng “nhỡ khi” này xuất hiện đều đặn với cả chục vật dụng khác nhau, chỗ ở sẽ nhanh chóng trở thành nhà kho. Đôi khi không vừa ý, vật dụng kia chịu xếp xó vì chẳng mấy người muốn đem đổi hoặc trả lại món hàng.


    Tóm lại là con người có khuynh hướng “bốc đồng” mua bán tùy hứng, dễ bị thu hút bởi hình ảnh quảng cáo nên phóng tay. Phóng tay mua bán dẫn đến việc quá nhiều đồ đạc vật dụng trong chỗ ở và ta trở nên bừa bãi.
    Căn bệnh “ôm đồm” có thể phòng ngừa qua việc tự chế, tạo cho mình một vài nguyên tắc, kỷ luật trong việc mua bán trước khi khuân vác hàng hóa về nhà.
     

Chia sẻ, giới thiệu đến bè bạn