Lương Dân Và Lương Tri – Nông Thôn Và Nông Dân – Tưởng Năng Tiến

Lương Dân Và Lương Tri – Nông Thôn Và Nông Dân – Tưởng Năng Tiến

Hơn 10 năm trước, chính xác là vào hôm 28 tháng 6 năm 2009, nhà thơ Nguyễn Quang Thiều có tâm sự (đôi điều) nghe hơi buồn bã:

Khi tiếp xúc với những người nông dân, tôi thường xuyên hỏi về tổng thu nhập mỗi tháng của một khẩu trong một gia đình họ là bao nhiêu. Dù rằng tôi biết họ đang sống một cuộc sống vô cùng vất vả nhưng tôi vẫn kinh ngạc khi nghe một con số cụ thể: ‘Tổng thu nhập một tháng trên một khẩu của chúng tôi là 40.000 đồng.’ Bạn có choáng váng khi mỗi tháng, một người trong mỗi gia đình nông dân chỉ có 40.000 đồng để chi tiêu tất cả những gì họ cần không?

Bốn mươi ngàn đồng có giá trị như thế nào lúc này: Đó là giá của 2 bát phở, giá của 4 lít xăng, giá của hai xuất cơm trưa văn phòng, giá của một cuốc xe ôm trên đoạn đường 10km, giá của hơn một bao thuốc lá 555, giá của 3 ly cà phê… Tôi biết sẽ có rất nhiều người không thể tin rằng tổng thu nhập hàng tháng của một khẩu trong hầu hết những gia đình nông dân lại chỉ với một con số ‘kinh hoàng’ như thế. Nhưng buồn thay đó lại là sự thật”. (Nguyễn Quang Thiều: Thư của đứa con những người nông dân – VietnamNet)

Thế mà chỉ vài năm sau, trong tập bút ký mỏng phổ biến vào năm 2006 (Đi Tìm Cái Tôi Đã Mất) nhà văn Nguyễn Khải đã “trình làng” bộ mặt của một nông thôn hoàn toàn khác hẳn:

Ai cũng giàu có hơn trước, nấu cơm bằng nồi cơm điện, tối xem tivi mầu, giờ rảnh thì xem phim bộ. Mỗi xóm đều có cửa hàng cho thuê băng vidéo, có gái điếm cho ngủ chịu đến mùa trả bằng thóc, có cờ bạc, có hút thuốc phiện và chích heroin, thành phố có gì ở làng quê đều có, cả hay lẫn dở, dở nhiều hơn hay”.

Nguyễn Khải qua đời hai năm sau, năm 2008. Mấy “cửa hàng cho thuê băng video” hẳn cũng đều đã chết (vì chả còn ma nào xem nữa) nhưng “gái điếm, cờ bạc, thuốc phiện và heroin” thì chắc vẫn còn nguyên và – không chừng – mỗi lúc lại một thêm phổ biến.

Chả trách, hôm 16 tháng 3 năm 2020 vừa qua, blogger Ku Búa đã buông lời ta thán:

Dân Việt quá hèn là một trong những nhận xét phổ biến nhất. Điều đó không hề sai chút nào. Bao năm sinh sống dưới cơ chế chuyên quyền đã tiêu diệt khả năng phản kháng của con người. Nếu dân miền Bắc bị tẩy não hơn ba thế hệ thì bây giờ dân miền Nam đang dắm chìm trong bia rượu và hài nhảm. Dũng khí đã không còn mà chỉ tồn tại một dân tộc thích hưởng thụ và an phận…

Nhiều cô chú thế hệ thuyền nhân sống ở ngoài nước khi đọc những thông tin tiêu cực diễn ra ở quốc nội thì luôn kỳ vọng rằng xã hội quá thối nát để có thể chịu đựng được. Điều đó đúng, nhưng đối với họ thôi, còn với hơn chín mươi sáu triệu dân thì đó đã trở thành bình thường…

Ai nói tôi dân tộc này can đảm thì nên suy nghĩ lại, vì tôi chỉ thấy sự thờ ơ. Đừng kể tôi nghe về những câu chuyện đấu tranh hào hùng, vì hiện tại tôi chỉ thấy thế hệ cúi đầu. Cũng xin đừng hô hào những câu chửi bới online, vì sau khi bỏ điện thoại hoặc tắt máy tính, mọi người trở lại cuộc sống bình thường. Chẳng ai làm gì, tất cả đều như đầu hàng trong vô vọng”. (Ku Búa @ Cafe Ku Búa – thesaigonpost.com)

Tôi là một “thuyền nhân sống ở ngoài”, và đúng là kẻ “khi đọc những thông tin tiêu cực diễn ra ở quốc nội thì luôn kỳ vọng rằng xã hội quá thối nát để có thể chịu đựng được”. Do thế, tôi vô cùng trân trọng với những lời cảnh giác thượng dẫn (“xin đừng hô hào những câu chửi bới online”) dù không chia sẻ được hoàn toàn cái tâm cảm não nề (“chẳng ai làm gì, tất cả đều như đầu hàng trong vô vọng”) của tác giả.

Nhà thơ Inra Sara có cái nhìn lạc quan hơn:

Đây đó vẫn tồn tại những điểm sáng. Bạn Dung Duong Trung dùng chữ ‘dòng nước ẩn’. Những dòng nước ấy có mặt ở mọi thành phần, dưới mọi hình tướng, tình huống, cấp độ. Chúng ẩn mình giữa miền đất hình chữ S này, âm thầm chảy, khiêm cung nhưng đầy sức mạnh. Chúng sẽ trồi lên một ngày nào đó, chắc chắn”.

Thực khó biết lúc nào những dòng nước “ẩn mình sẽ trồi lên” nhưng chúng ta đã vừa được chứng kiến một biến cố rất đáng quan tâm, theo bản tin đọc được hôm 25 tháng 6 năm 2020 của nhật báo Người Việt:

“CSVN bắt 6 người trong một ngày, vu cho tội ‘chống nhà nước’. Ít nhất sáu người tham gia hoạt động dân chủ, nhân quyền tại bốn địa phương khác nhau đã bị Công An CSVN bắt giam cùng ngày 24 tháng Sáu… Theo những tin tức ban đầu, công an bắt bà Cấn Thị Thêu cùng hai người con trai là Trịnh Bá Phương và Trịnh Bá Tư, cùng với bà Nguyễn Thị Tâm. Nhiều giờ sau … báo Khánh Hòa đưa tin bắt bà Nguyễn Thị Cẩm Thúy, còn báo Lâm Đồng đưa tin bắt ông Vũ Tiến Chi”.

Về sự kiện này, từ Việt Nam, FB Thảo Dân có đôi lời bình luận:

Nếu không có cướp đất Văn Giang, thì Văn Giang mãi là vùng đất địa linh nhân kiệt với huyền tích lịch sử và những chiến công của Đơn vị Anh hùng lực lượng vũ trang. Nhưng máu của người Văn Giang đã đổ. Người Văn Giang đã chết, đã bị thương. Đã ngậm hờn.

Nếu không có cướp đất Dương Nội, Đồng Tâm, những nông dân Dương Nội, Đồng Tâm sẽ vẫn là những cán bộ đảng viên, những nông dân gương mẫu tin tưởng tuyệt đối vào đảng, chính phủ. Nhưng hiện thực lại là máu lệ, giết chóc, tù đày oan khuất. Dương Nội, Đồng Tâm thành điểm nóng tiến thoái lưỡng nan của nhà cầm quyền.

Nếu không có cướp đất Thủ Thiêm, dân Thủ Thiêm vẫn là lực lượng trung thành, xứng danh cơ sở cách mạng kiên trung của bộ đội giải phóng. Nếu không có đền bù kiểu kẻ cướp, hoặc cưỡng chế thu hồi bất minh, thì Đặng Ngọc Viết, Đoàn Văn Vươn… vẫn mãi là những nông dân giỏi, gương mẫu dân giàu nước mạnh.

Khắp đất nước này, điểm danh 63 tỉnh thành, còn nơi nào mà không có tranh tụng vì những cưỡng chế đất đai bất công, bất bình đẳng và vô lý cùng cực? Mỗi một địa chỉ như thế là một ngọn lửa âm ỉ hận thù”.

Là kẻ đứng ngoài nỗi đớn đau và bất hạnh của đất nước nên tôi không đủ tư cách để than phiền về thái độ “thờ ơ/cúi đầu” của bất cứ ai. Tôi cũng không dám cổ vũ cho “ngọn lửa âm ỉ hận thù” đến từ bất cứ “địa chỉ” nào.

Tôi chỉ biết rằng chỉ trong vòng một ngày mà có “ít nhất sáu người tham gia hoạt động dân chủ, nhân quyền tại bốn địa phương khác nhau đã bị Công An CSVN bắt giam” thì rõ ràng là khối lương dân (cùng với lương tri) vẫn còn nguyên nơi mảnh đất quê hương xứ sở của mình.

Qua ngày hôm sau – 25/06/2020 – trong một cuộc phỏng vấn dành cho BBC, ông Trịnh Bá Khiêm (phu quân của bà Cấn Thị Thêu và thân phụ của hai em Trịnh Bá Phương và Trịnh Bá Tư) phát biểu: “Tôi tin tưởng vào thắng lợi cuối cùng trong tương lai. Bọn cộng sản này là bọn ăn cướp, cướp bóc của dân và hà hiếp tiếng nói của dân sẽ phải trả giá”.

Sự tin tưởng của nông dân Trịnh Bá Khiêm, hy vọng, cũng là niềm tin chung của rất nhiều người dân Việt.

NÔNG THÔN VÀ NÔNG DÂN

Tôi tình cờ đọc được một bức thư rất cảm động của thi si Nguyễn Quang Thiều (“Thư Của Đứa Con Những Người Nông Dân”) trên trang mạng của nhà văn Đào Hiếu. Xin mạn phép ghi lại đôi ba đoạn ngắn:

Cảnh làm ruộng của những người nông dân của mấy chục năm trước kia và bây giờ chẳng khác nhau chút nào. Có khác thì chỉ khác một điểm. Đó là người nông dân đi sau đít con trâu mấy chục năm trước kia hiện ra trong ảnh đen trắng còn người nông dân bây giờ vẫn đi sau đít trâu nhưng là trong ảnh màu rực rỡ…

Ngày đó, người nông dân được tuyên truyền về tương lai của những cánh đồng. Tương lai này có thể gọi là thời đại cơ giới hóa. Máy móc và kỹ thuật sẽ trợ giúp việc canh tác của họ. Bản thân những người nông dân cũng tin và mơ ước như thế. Nhưng cho đến bây giờ, sau mấy chục năm, giấc mơ cơ giới hóa nông nghiệp đã coi như tan biến. Ngay cả những người tuyên truyền về giấc mơ này cũng ‘ngủ’ thiếp từ lâu. Tôi mang cảm giác người nông dân bị bỏ mặc và trở nên bơ vơ trên cánh đồng đầy nắng mưa, bão gió”.

Chỉ có điều hơi đáng tiếc là tôi đã không thể nào chia sẻ được với tác giả của đoạn văn thượng dẫn cái “cảm giác người nông dân bị bỏ mặc và trở nên bơ vơ trên cánh đồng đầy nắng mưa, bão gió”. Ôi, nếu được (“bỏ mặc”) như thế thì may mắn cho họ biết chừng nào.

Được vậy thì làm gì có cảnh nhất đội nhì trời, rồi thay trời làm mưa hay nghiêng đồng cho nước chẩy ra ngoài mà đói rách vẫn quần cho sớm tối.

Được vậy thì làm gì có chuyện mỗi người làm việc bằng ba để cho chủ nhiệm xây nhà, lát sân.

Được vậy thì làm gì có tình trạng lạm phát đầy tớ, “một xã rất nghèo có 2.000 hộ, với gần 1 vạn dân mà có tới… 500 cán bộ”. (Dân Trí: Xã có 500 cán bộ, nhớ “cái đêm hôm ấy…”

Được vậy thì nông dân Quỳnh Lưu, Thái Bình đã không nổi dậy, Đoàn Văn Vươn, Đoàn Văn Quý, Đặng Ngọc Viết, Đặng Văn Hiến đã không nổ súng. Và làm gì có chuyện một đứa bé vị thành niên (cùng cả gia đình) phải vào tù vì chống lệnh thu hồi, hay cảnh người dân khỏa thân giữ đất.

Cũng sẽ không có những mẩu tin nhan nhản hằng ngày trên báo chí khiến cho bất cứ ai (còn chút lương tri) cũng phải cau mày hay đỏ mặt:

– Trâu, bò ra đồng gặm cỏ phải đóng phí (báo Tiền Phong)

– Phải đóng phí đồng ruộng mới được thả nuôi gà, vịt (báo Lao Động)

– Gánh nặng quê nghèo sức tàn lực kiệt (báo Nông Nghiệp)

– Những giọt nước mắt trong chiến dịch thu ngân sách (báo Nông Nghiệp)

– Phân bón giả, thiệt thòi đổ hết lên đầu nông dân (trang mạng dpm.vn)

– Đừng đẩy nông dân vào đường cùng (báo Nông Nghiệp)

Đến bước đường cùng, khi nông dân buộc phải phản ứng hay lên tiếng đòi hỏi công bằng và công lý thì lập tức họ bị đáp trả bằng bạo lực. Biến cố xẩy ra tại thôn Hoành, vào rạng sáng ngày 09/01/2020, được thông tín viên Trọng Thành (RFI) tường thuật như sau:

“Truyền hình nhà nước phổ biến đoạn phim, vào giữa trời đêm, cảnh sát cơ động xả súng dữ dội vào một ngôi nhà dân bình thường ở Đồng Tâm, như thể tấn công vào một hang ổ mafia. Một ngày sau, công an trả lại xác của người thủ lĩnh tinh thần cuộc đấu tranh giữ đất Đồng Tâm, ông Lê Đình Kình, 84 tuổi, với nhiều vết đạn. Thi thể bị mổ phanh. Hàng chục người dân bị bắt giữ, bị khởi tố về tội chống lại người thi hành công vụ, chống lại một quyết định giải tỏa đất của chính quyền. Sau cuộc tập kích trong đêm, Đồng Tâm tiếp tục bị phong tỏa. Ba viên sĩ quan công an thiệt mạng, sau khi bị rớt xuống ‘giếng trời’ trong nhà dân, ngay lập tức được chủ tịch nước truy tặng huân chương. Lực lượng công an phát động phong trào học tập ‘gương hy sinh’‘ của ba chiến sĩ”.

Sự việc không dừng tại đó. Hơn 6 tháng sau, RFA thông tin:

“Sáng ngày 24-6-2020, Công an thành phố Hà Nội và công an tỉnh Hòa Bình tiến hành bắt giữ gia đình 3 người gồm bà Cấn Thị Thêu và 2 con trai là Trịnh Bá Phương, Trịnh Bá Tư cùng với một nhà hoạt động ở cùng phường Dương Nội là bà Nguyễn Thị Tâm. Những người này thời gian qua đưa nhiều thông tin về vụ việc xảy ra ở xã Đồng Tâm vào đầu năm nay lên các trang mạng xã hội. Bạn nghĩ sao?”

Công luận, tất nhiên, phẫn nộ và phẫn uất:

– Từ Thức: “Sức chịu đựng của người Việt Nam quả thực khủng khiếp, nhưng hiện tượng những người nông dân như bà Thêu, bà Tâm can đảm đứng dậy, bất chấp hiểm nguy, chứng tỏ cái giới hạn đó đã vượt qua. Cái hố giữa dân và tập đoàn cầm quyền sẽ không ai lấp nổi”.

– Thanh Hieu Bui: “Tôi ứa nước mắt, tôi đau đớn trước thái độ bình thản của Trịnh Bá Phương lắm. Một người nông dân, một người cha, một người đàn ông hàng ngày ngồi chợ bốc cua cân bán, nào phải anh hùng gì đâu, được tôi luyện rèn giũa như quân đội, công an đâu. Cái khí chất ấy không phải khí chất của một anh hùng, một tráng sĩ. Đó là phản ứng của một con người hiền lành, chất phác đã tuyệt vọng về đạo lý, pháp luật ở xã hội này”.

– Trần Bang: “Nhìn vào ánh mắt của ba mẹ con nhà Trịnh Bá, lòng tôi như quặn thắt lại, ánh mắt đầy sầu thảm, gần như chỉ ánh nhìn đó thôi, mà như mang cả hình hài của đất nước hôm nay: đầy bất công, đầy đau khổ, bị đày đọa, áp bức, cùng cực vô vọng, không lối thoát từ trong ánh nhìn ấy”.

– Đỗ Việt Khoa: “Hiện nay, những kẻ có quyền thường chụp mũ cho những người phản kháng là phản động phá hoại đất nước? Thử hỏi ai thực sự là phản động chống phá đất nước?”

– Phạm Thanh Nghiên : “Tóm lại, cả 6 người bị bắt ‘can tội’ nói thật, không chịu thỏa hiệp, khuất phục trước chế độ độc tài”.

– Paul Trần Minh Nhật: “Điều tôi khâm phục nhất ở những người nông dân này là họ đã không chỉ đi đòi công bằng cho mình, mà đã tự trau dồi học tập và còn đòi công lý cho những người thấp cố bé miệng khác”.

 Trịnh Kim Tiến: “Dân oan, đặc biệt dân oan trong lĩnh vực đất đai chính là khối u chờ ngày phát tác của đảng. Họ không chữa trị cho lành, mà dùng bạo quyền bắt bớ, hành động này sẽ chỉ khiến cho khối u nhanh chuyển sang giai đoạn cuối hơn thôi”.

– Doan Thuy: “Bắt giữ một lúc sáu người nhằm cô lập tiếng nói của họ trước vụ án Đồng Tâm là cách mà Bộ Chính Trị một lần nữa áp dụng cho thấy tầm nhìn hạn hẹp, tư duy bạo lực và chủ nghĩa gông cùm vẫn chi phối mọi hoạt động của nhà nước Việt Nam trong nhiều năm qua và đang tiếp tục đe dọa người dân”.

–  Pham Doan Trang: “Họ bị bắt vì họ là những người nông dân nổi dậy, là nhân chứng sống của một thời khủng bố đỏ tàn bạo, là những tiếng nói tranh đấu dũng cảm và chính trực nhất còn lại ở Việt Nam lúc này”.

Tôi thì trộm nghĩ hơi khác Facebook Đoan Trang chút xíu: Việt Nam có hàng ngàn Tiên Lãng, Đồng Tâm, Dương Nội. Những thôn ổ này luôn là nơi sản sinh ra những nông dân (“vài ngàn năm đứng trên đất nghèo”) Lê Đình Kình, Đoàn Văn Vươn, Đoàn Văn Quý, Cấn Thị Thêu, Nguyễn Thị Tâm, Nguyễn Thùy Dương, Trịnh Bá Khiêm, Trịnh Bá Phương, Trịnh Bá Tư… Hàng hàng, lớp lớp, họ sẵn sàng nối tiếp tiền nhân –  không bao giờ dứt – để gìn giữ  và bảo vệ quê hương. Quyết định đối đầu với sức mạnh của cả một dân tộc là một lỗi lầm chí tử của những kẻ đang nắm giữ quyền bính hiện nay.

Share this post