Nền kinh tế Việt Nam: Đã đến lúc thay lao động giá rẻ thành lao động trẻ, trình độ cao – Đinh Liên (VNTB)

Nền kinh tế Việt Nam: Đã đến lúc thay lao động giá rẻ thành lao động trẻ, trình độ cao – Đinh Liên (VNTB)

Mới đây, “Chỉ số phát triển của các quốc gia mới nổi trong ngành sản xuất” (Growth Index), do tập đoàn cố vấn bất động sản toàn cầu Cushman & Wakefield (C&W) công bố đã cho thấy, Việt Nam đã bắt đầu được hưởng lợi từ việc chi phí sản xuất tại Trung Quốc ngày càng tăng. Vốn đầu tư nước ngoài cho ngành sản xuất và chế biến tại Việt Nam tăng gấp đôi kể từ năm 2012 đến năm 2014, đạt 11 tỷ USD, tương đương 71% tổng số vốn FDI ghi danh với lý do… lao động trẻ, giá rẻ.

Lao động giá rẻ – “bầu sữa” đầu tư FDI

Một báo cáo của ngân hàng Standard Chartered đã xác định Việt Nam là một điểm đến chính cho các doanh nghiệp chuyển từ Pearl River Delta (PRD) của Trung Quốc. Báo cáo ước tính rằng đến Việt Nam từ PRD sẽ làm giảm chi phí vận hành ít nhất 19%.

The Pearl River Delta (PRD) là một trong những khu vực thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) quan trọng của Trung Quốc, với việc chỉ chiếm 0,6% diện tích đất của Trung Quốc, nhưng PRD góp 27% xuất khẩu của cả nước và chiếm 20% FDI nước ngoài đầu tư vào nước này. Vấn đề cho sự di chuyển từ địa điểm này của các doanh nghiệp nước ngoài sang Việt Nam là vì các yêu cầu bảo hiểm xã hội cho người lao động được chính quyền làm chặt chẽ hơn, đẩy mức lương cao hơn, theo đó PRD tăng 8,1% lương trong năm 2014, và dự kiến 8,4% trong năm nay.

Trong khi đó, chi phí sản xuất ở Việt Nam thấp và có nguồn cung dồi dào lao động, tiền lương giá rẻ và gần về địa lý với Trung Quốc đã đưa Việt Nam trở thành điểm đến.

Ngoài chi phí điều hành và lao động cạnh tranh, thì mức tiêu thụ của thị trường Việt Nam với sự gia tăng của tầng lớp trung lưu nhanh nhất Đông Nam Á (12,9% trong giai đoạn 2012 – 2020) là nhân tố quan trọng tiếp tục hút nguồn đầu tư FDI.

So với Trung Quốc, lực lượng lao động của Việt Nam là trẻ và rẻ. Trong năm 2014, khi độ tuổi trung bình của Trung Quốc là 36,7, thì Việt Nam lại có độ tuổi trung bình thấp hơn nhiều 29,2. Xét về khởi sự doanh nghiệp, Việt Nam đã vượt qua Trung Quốc trong bảng xếp hạng khởi sự doanh nghiệp năm 2015, với vị trí thứ 78 của Ngân Hàng Thế Giới, trong khi Trung Quốc được xếp hạng thứ 90.

Điều đó khiến cho 290 doanh nghiệp sản xuất tại PRD khi được hỏi đã có đến 36% lựa chọn Việt Nam là điểm đến.

Như vậy, việc Trung Quốc đang thoát ra khỏi mô hình tăng trưởng dựa vào chi phí sản xuất thấp đã tạo “cơ hội” cho Việt Nam chiếm lĩnh lấy điều này. Với Hiệp Định Đối Tác Xuyên Thái Bình Dương sẽ sớm có hiệu lực, Việt Nam sẽ được hưởng lợi thêm từ cắt giảm thuế quan và loại bỏ các rào cản phi thuế quan, và có thể tích hợp vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Lao động trẻ hay lao động giá rẻ

Trong một bài viết trích dẫn nhận định của phó thủ tướng Ta6n Gia Ba của báo Nhịp Cầu Đầu Tư cho biết, đã đến lúc các nước như Việt Nam, Thái Lan và Ấn Độ bắt buộc phải chuẩn bị cho “cuộc xâm lăng” của binh đoàn robot, theo đó, công nghiệp tự động trong dây chuyền sản xuất và vận hành sản xuất sẽ khiến những nước như Việt Nam nhanh chóng đánh mất lợi thế của mình. Ông Antoine van Agtmael, một cựu chuyên gia của Ngân Hàng Thế Giới còn cho biết, đó là sự chuyển dịch về mô hình kinh tế, và theo đó, 25 năm qua là dành cho sản xuất hàng hóa giá rẻ, nhưng 25 tiếp đến là dành cho những nhà sản xuất khôn ngoan nhất, đặt ra bài toán về giáo dục (cơ sở đào tạo nhân lực) cho chính các quốc gia đang có “tiềm năng” lao động trẻ, giá rẻ.

Những năm gần đây, dù lượng đầu từ FDI vào Việt Nam tăng mạnh, nhưng cho thấy yếu tố lao động trẻ, giá rẻ dần trở thành một yếu tố gây ảo tưởng về cạnh tranh, bởi đây là nguyên nhân khiến phẩm chất và năng suất lao động của nước ta thấp hơn so với một số quốc gia khác trong cùng khu vực ASEAN.

Báo cáo về đánh giá năng suất lao động của Tổ Chức Lao Động Quốc Tế (ILO) vào năm 2014 cho thấy, dù mức lương trung bình lao động Việt Nam (100 USD) là rẻ so với Thái Lan, Phi Luật Tân, Nam Dương (200 USD), Mã Lai Á (250 USD), tuy nhiên năng suất lao động của Việt Nam chỉ ở mức 1, quá thấp so với 2,5 của Thái Lan, Phi Luật Tân, Nam Dương. Chính vì thế, ILO đã khuyến nghị nâng cao phẩm chất nguồn nhân lực.

Chính năng suất lao động của như mô hình tự động hóa trong sản xuất đã khiến lợi thế giá rẻ trong nhân công của Việt Nam theo thời gian biến mất. Điều này hữu dụng ngay cả với ngành dệt may, vốn thu hút nhiều lao động trẻ – giá rẻ, đặt trong bối cảnh Việt Nam đã gia nhập TPP.

Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan, trong trao đổi với báo Lao Động đã cho biết, việc giới thiệu về nguồn nhân công đông đảo, rẻ, cần cù đã không còn phù hợp, “Nói chính xác hơn, những đặc điểm này chỉ còn hữu dụng trong 5 – 10 năm nữa, đặc biệt với ngành dệt may. Khi các ngành nghề càng ngày càng tự động hóa cao, thay đổi liên tục về công nghệ, ưu điểm lao động rẻ sẽ lỗi thời,” bà Phạm Chi Lan khẳng định.

Như vậy, việc tập trung đào tạo nguồn nhân lực trẻ, có trình độ cao là việc cấp bách mà Việt Nam phải “đi tắt đón đầu”, nếu không muốn sau một hoặc hai thập niên nữa, giá trị sản xuất của nền kinh tế phải cựa quậy trong vũng lầy “nhân công trẻ, giá rẻ” mà chúng ta tự hào giới thiệu trong các hội nghị khuyến khích đầu tư trước và trong thời điểm hiện nay.

Share this post