Nhạc Sĩ Anh Việt (1927-2008) – Nguyễn Ðình Toàn

Nhạc Sĩ Anh Việt (1927-2008) – Nguyễn Ðình Toàn

Nếu hai thập niên 1940-1950 được coi là phồn thịnh của tân nhạc Việt Nam, thì phần đóng góp của Anh Việt không phải là nhỏ. Vào thời ấy, buổi sáng người ta có thể nghe thấy Ngọc Bảo và Tâm Vấn hát “Bến Cũ” của Anh Việt trên đài phát thanh Hà Nội, buổi chiều hay đêm khuya người ta lại có thể nghe tiếng Anh Ngọc/Minh Trang, Mạnh Phát/Minh Diệu, Trọng Nghĩa/Ngọc Hà hát “Lỡ Chuyến Ðò”, “Một Chuyến Ði”, “Chiều Trong Rừng Thẳm” của ông trên sóng của các đài phát thanh Huế, Pháp Á hay Sài Gòn. Ấy là chưa kể có đài còn dùng nhạc của ông để làm nhạc hiệu nữa.

Hầu hết các ca khúc của Anh Việt đều là tình ca.
Và, tình của chúng ta nói chung, trong thập niên 50, thường nói về những cuộc chia ly, nỗi nhớ nhung xa cách, ước mong một ngày yên bình được trở về chốn cũ, nối lại tình xưa… Nhạc của Anh Việt cũng vậy.

Nhưng với cái ngọt ngào của âm điệu, thơ mộng của lời ca, ông đã biến các ca khúc của mình trở thành những bài hát điển hình của một thời đại.

Chiều vàng lại đem nhớ tiếc thương Ðây người sang với con đò xưa Và chiều chiều thôn nữ vấn vương Duyên tình xưa êm thấm còn đâu Người của bốn phương Người đã ra đi có nhớ bao giờ Dù duyên thề ước đắm với giấc mơ Ðường tơ vấn vương Ðem gieo thắm tươi vào đau thương Và cố quên tình người bơ vơ (Lỡ Chuyến Ðò)

Anh Việt cho biết về tiểu sử của mình như sau: “Sinh trưởng trong vùng đồng bằng sông Cửu Long giữa lúc cao trào kháng Pháp dành độc lập đang bùng lên. Buổi niên thiếu sống trong khung cảnh ruộng lúa phì nhiêu với sóng triều biển cả của những chiều gió lộng với dòng Kiên Giang in bóng trăng vàng và cũng là nơi còn ghi chiến tích oanh liệt của anh hùng Nguyễn Trung Trực chống giặc Pháp, nêu gương tiết liệt với ngàn thu”. Chính ở đây Anh Việt đã viết các ca khúc “Bến Kiên Giang”, “Chiều Trong Rừng Thẳm”, “Một Chuyến Ði”, “Lỡ Chuyến Ðò”…

Có điều hơi lạ Anh Việt là người Nam, tình yêu của ông đối với sông nước, ruộng đồng nơi mình sinh trưởng thật đằm thắm, nhưng nhạc của ông không có vẻ gì là sản phẩm của một người gốc gác miền Nam cả.

Nhà văn Nguyễn Trọng Trạc bày tỏ cảm tưởng khi nghe lại các ca khúc của Anh Việt như sau:

“Những bài hát cũ gợi lại cả trời xưa cũ, thời xưa cũ, những rung động xa xưa, cũng nhắc đến cả một chiều dài phức tạp của lịch sử đất nước Việt Nam cận đại. Anh đã khởi đi trong những ngày quật cường của quần chúng, đã sống cuộc sống giang hồ của một nghệ sĩ, đã góp tiếng lòng với quê hương, và cũng đã có tâm trạng của một kẻ bị lưu đầy”.

Còn nhà văn Thanh Nam đã mượn thơ Quang Dũng để viết về Anh Việt:

Chưa chắc cây cao hồ dễ im
Sông sâu hồ dễ đã êm đềm
Cây cao chừng đợi giờ giông tố
Sông đợi mùa dâng sóng nước lên

Có vẻ như Anh Việt muốn viết anh hùng ca, nhưng chất lãng mạn đã lấn át mọi cái khác, nên cuối cùng ông chỉ còn lại những bài tình ca. Ngoài ngàn dặm đoàn người ra đi Trong sương lạnh lòng trai bền chí Ra biên quan xa xăm ngàn phương Và còn vọng tiếng hát trong sương Người theo ngàn gió Biệt ly buồn nhớ Chờ đợi bao năm Sống với âm thầm Chốn ấy xa xăm người đi Chiếc bóng bên song chờ chi Tha phương ngoài ngàn quan san Từ bao lần lá thu tàn… (Một Chuyến Ði) Bài hát hùng tráng nhất của Anh Việt là bài “Chiều Trong Rừng Thẳm”.

https://www.youtube.com/watch?v=5bEZU-qAmuw

Bài hát này có thể coi như tiếng vang của tâm hồn ông đối với các nhân vật lịch sử và quê hương riêng, ông ấp ủ trong hồn. Chính nỗi bi tráng của bài hát trở thành hùng tráng: Trong rừng xa vắng âm u nhuộm ánh dương mờ Tiếng gió rít lên ngàn cây xác xơ
Chuông chùa vang nhắc ngân lên như những oan hồn Rừng còn mang hận mãi trong hoàng hôn
Mây nặng u hoài
Thây ngập bên rừng
Tiếng gió hòa bi ai
Ðây là nấm mồ
Bao nhiêu quân Nam hy sinh vì quốc dân
(Chiều Trong Rừng Thẳm)

Bài tình ca ngọt ngào và trọn nghĩa nhất của Anh Việt có lẽ là bài “Thơ Ngây”. Ðây cũng là bài hát được nhiều ca sĩ chọn để trình bày nhiều hơn cả trong số các nhạc phẩm của ông.

Từ âm điệu đến lời ca có một vẻ gì đó nũng nịu, làm dáng, nhưng vẫn giữ được vẻ nghiêm trang, trong sáng, không quá trớn để trở thành bỡn cợt hay giả dối: Khi ấy em còn thơ ngây Ðôi mắt chưa vương lệ sầu Cười đùa trong muôn ánh trăng Ðắm xinh đôi môi hồng thắm Em ngắm mây hồng hay dòng nước trong Thấy lòng ngẩn ngơ như tìm một bóng ai ………….. Rồi một hôm Có chàng trai trẻ đến nơi này Ðời em có một lần Là lần tim em thấy yêu chàng… (Thơ Ngây) Anh Việt có vẻ là một người sống kín đáo. Ông ít xuất hiện ở nhưng nơi công cộng, dù cho đó có là nơi người ta mang nhạc của ông ra trình diễn. Hoặc giả ông cũng có tới dự nhưng tự lẫn vào đám đông, như những khán giả vô danh khác.

Ông từng giữ những chức vụ quan trọng trong chế độ cũ của chúng ta ở Sài Gòn xưa, nhưng cũng ít người biết ông.
Từ sau biến cố 75, sống ở hải ngoại, người ta cũng không thấy ông tuyên bố điều này điều khác, ở chỗ nọ chỗ kia.
Chắc ông chọn sự im lặng.

Những người yêu nhạc ông hoàn toàn kính trọng sư im lặng của ông, và xin gửi tới ông một bông hồng tạ ơn về nhưng gì ông đã cống hiến cho âm nhạc Việt Nam.

Bến Cũ

Bến ấy ngày xưa người đi vấn vương biệt ly Gió cuốn mây trôi về đây Thấy bóng người về hay chăng? Xa nhau bến xưa ngày ấy Anh đi thế thôi từ đây Sầu chết bên lòng Hồn nặng nhớ mong Biết đi sầu em mong Nhưng ngàn dân đang ngóng Dưới trời gió mưa Làn gió chiều đưa Xa nhau bến xưa ngày ấy Anh như bóng mây hồng trôi Về chốn xa vời Lòng nặng nhớ mong Cố quên sầu thương đi Anh nguyền đi theo gió Chớ buồn khóc chi Càng khổ người đi Bến ấy chiều sương chờ mong Vấn vương lòng ta Gió cuốn mây trôi về đâu Cố nén sầu lòng bao năm

Share this post