Nước Non Ngàn Dặm Ra Đi – Trang Hy

Nước Non Ngàn Dặm Ra Đi – Trang Hy

Những cơn mưa ghé vội California, như những hẹn hò thậm thụt, và đất sẽ chẳng bao giờ cho đủ cơn khát thèm…  Mưa mỏng như vạt áo chẳng dấu nổi bầu ngực trời trên kia. Trên môi những giọt coffee nhợt nhạt đắng tan dần … một khúc nhạc làm tôi hồi tưởng những ngày đầu làm thân khách ly huơng. Tôi chợt nhớ đến khúc nhạc: Nước non ngàn dặm ra đi.

Và những cảm nhận khi nghe bản nhạc này.

Lời ca và sơ lược xuất xứ bản nhạc.

10. NƯỚC NON NGÀN DẶM RA ĐI

http://lyric.tkaraoke.com/23227/truong_ca_con_duong_cai_quan.html

Huyền Trân Công Chúa:

Nước non ngàn dặm (à a a) ra đi

Nước non ngàn dặm (à a a ra) đi

Dù đường thiên lý xa vời

Dù tình CỐ LÝ chơi vơi

Cũng không dài bằng lòng thương mến người

Bước đi vào lòng (ừ ư ư) muôn dân

Bước đi vào lòng (ừ ư ư) muôn dân

Bằng hồn trinh nữ mơ màng

Bằng tình say đắm ơi chàng

Ước nuôi dần hòa bình trong ái ân

Nhưng ánh Tháp vàng

Cây quế giữa rừng

Chỉ một mùa TANG là hương là sắc (ứ) TAN

TÀN cả tình yêu

Vì hận còn gieo

Đất nước cháy theo với ngọn lửa thiêu

Mới hay tình nhẹ (è e e) như tơ

Mới hay tình nhẹ (è e e) như tơ

Mộng ngoài biên giới mơ hồ

Chẳng ngăn được sóng vỡ bờ

Với đêm mờ hồn về trên Tháp MA.

http://lyric.tkaraoke.com/23227/truong_ca_con_duong_cai_quan.html

Nhắc sơ qua về Trường Ca đầu tiên của ns Phạm Duy: Con Đường Cái Quan, những dòng nhạc đầu tiên của tác phẩm này đã được ns Phạm Duy thai nghén ấp ủ từ năm 1954 và được hoàn thành vào mùa Xuân năm 1960 gồm 3 phần: 

phần 1: Lữ Khách khởi đi từ Miền Bắc, 

phần 2: Lữ Khách qua Miền Trung và 

Phần 3: Lữ Khách vào đến Miền Nam. 

Cuộc hành trình Xuyên Việt để thấy được cảnh đẹp của Cả 3 Miền đất nước Việt Nam. Đặc biệt hơn Cả khi Ns sử dụng Dân Ca của các vùng Miền, điạ Phương khi giới thiệu và viết về các nơi mà người Lữ Khách đi qua…

Nước non ngàn dặm ra đi (là tiểu khúc thứ 10 trong tổng số 19 tiểu khúc của Trường Ca (Con Đuờng Cái Quan) thuộc phần 2:  lúc bước chân của Lữ Khách đi tới miền Trung). Lồng trong bản nhạc đó là tình Yêu Quê Hương Đất nước dân tộc của Tác giả.

Đây là bài mà Tôi thích nhất vì là ca Khúc mang tính Nhạc Thuật kể cả về Âm Nhạc lẫn lời bài hát (dựa trên nhã nhạc cung đình Huế và làn điệu Dân Ca miền Trung) đây cũng là bài hát hay nhất trong trường ca Con Đường Cái Quan và được  rất nhiều ca sĩ trình diễn trong đơn ca, đơn cử như vài giọng hát mà tôi được biết ca sĩ Thái Thanh, Mai Hương, Hà Thanh, Quỳnh Giao, Duy Khánh, Hồng Vân (tam ca Đông Phương)… và sau này với nhiều ca sĩ trẻ khác như Quang Lê và Mai thiên Vân … 

Khi có nhiều người biểu diễn đơn ca nên một vài người lầm tưởng đây là nhạc phẩm riêng biệt, nhưng không như các bạn biết đó… 

Khi được thuởng thức nhạc phẩm này ta thấy thật rung cảm thấm thía và nghẹn ngào vì sự Hy Sinh Thiêng Liêng cao cả của Huyền Trân công chúa (Năm 1306 bà bị gả đi Chiêm Thành “Champa” cho vua Chế Mân )  Chế Mân (chữ Hán: 制旻), hay Jaya Simhavarman III, là vị vua thứ 34 của vương quốc Chiêm Thành (tức là vua thứ 12 của Triều đại thứ 11) vào thế kỷ 14. Trị vì từ năm 1288 đến năm 1307. (Tôi dùng chữ Thiêng Liêng ở trên vì nhà vua có thể đề cử bất cứ thần dân hoặc Cung Nữ nào cũng được, để Gả và vì thời ấy chữ Trinh trong xã hội Đông Phương lúc bấy giờ rất được coi Trọng và Thiêng liêng lắm kể cả cho đến đầu thế kỷ 20 này 1930 trở về trước …)

Căn cứ vào năm Gả Cuới của Công Chúa và năm mất của Chế Mân ta thấy Công Chúa Huyền Trân được phong làm Hoàng Hậu chỉ vỏn vẹn đúng 01 Năm. Thời gian thật là ngắn ngủi cho một cuộc tình cho một đời người  và cũng thật là nỗi oan khiên khi Nàng phải gánh chịu khi hy sinh tình riêng cùng tuổi thanh xuân để đổi lấy sự Bình An và hạnh phúc của cả dân tộc…

Chúng ta biết rằng Nàng đã vì đất nước dân tộc mà vâng lời Vua cha là Trần nhân Tôn mà ưng thuận Chế Mân để bỏ lại Quê Hương phía sau và hiến thân mình đổi lấy sự an bình cho tổ quốc (vì khi ấy Chiêm Thành thuờng quấy phá ở phía Nam và giặc phương Bắc chưa bao giờ từ bỏ ý định thôn tính nước Việt Nam ta, đất nước luôn ở giữa 2 gọng kìm) và quà cưới của Chế Mân vua Chiêm Thành là dâng 02 Châu cho nước Việt là: Châu Ô và Châu Lý (trong Lịch Sử đây có lẽ là buớc đầu trong việc mở cõi về Phương Nam từ đèo Hải Vân, Thừa Thiên đến bắc Quảng Trị, khu đất ấy gồm các tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên… Được gọi tắt là Bình Trị Thiên. )

và cũng là sự Hy Sinh để đổi lấy sự bình yên cho cả dân tộc (vì khi ấy Champa luôn quấy phá nước ta ở Phương Nam nên trong bài hát ta thấy có câu: 

“… mộng ngoài biên giới mơ hồ, chẳng ngăn được sóng vỡ bờ …” )

Kính trọng tầm nhìn Chiến Lược của tổ tiên và nhất là vua Trần Nhân Tông khi phải Đau Lòng hy sinh vì sự lìa xa người con gái yêu quý … Chúng ta mang ơn Nàng bội phần.

Ns Phạm Duy đã dùng Lịch Sử để viết nên tác phẩm “Truyện Ca” độc đáo này (viết nhạc dựa trên câu chuyện) và lời tự sự của Huyền Trân để nhắc nhở đến công lao đầu tiên nhằm mở mang bờ cõi của người xưa và chuẩn bị cuộc Nam Tiến vĩ đại nhất trong lịch sử Việt Nam (khi trong Nàng chỉ có Trái Tim và Tình Yêu Đất Nước Dân Tộc) để chúng ta có nước Việt Nam hình chữ S như ngày hôm nay, nên mọi người dân Việt phải cố sức ra công bảo vệ, bồi đắp và gìn giữ.

Trong bài hát có những chữ mà mình thật sự chưa hiểu hết ý nghĩa : “ đường Thiên Lý “ phải chăng là đường dài (thiên lý mã = Ngựa chạy vạn dặm ) dường như mọi người đều ca rất đúng và rõ chữ này.

 Riêng chữ “Tình Cố Lý“ có ca sĩ hát rằng Tình Cô Lý “ (lòng người Cô Đơn trên đuờng Thiên Lý ? )

Check mấy website lúc ghi “ Cô Lý lúc lại ghi Cố Lý “ chẳng biết đâu là đúng sai ? … Tôi tin vào chữ “ Cố Lý ” hơn, vì thật sự có ý nghĩa hơn cả. (Sẽ bàn ở phần sau)

Kể cả câu cuối của phần kết nữa “ … Hồn về trên Tháp MA” có website ghi (tháp Mơ, tháp Mại, Thác Mợ…) 

  1. CỐ Lý. ( lyric.tkaraoke.com )

*** CÔ Lý. ( lyriccenter.com )

                    ( nhaccuatui.com

                      ca sĩ Thái Thanh.

  1. Tháp MA.  ( hopamviet.vn )

                            ( nhacpro.net )

                   ( lyric.tkaraoke.com )

*** Tháp MAI. (nhaccuatui.com)

                             ca sĩ Thái Thanh.

*** THÁC MỢ.  (lyriccenter.com)

(Tôi thật sự rất quý mến và trân trọng những đóng góp của các website âm nhạc. Như chúng ta được biết các website âm nhạc thường do các bạn trẻ rành về web design lập nên và họ thường không thật sự am hiểu hết về lời của bài hát cũng như nhạc lý, ngược lại những nhạc sĩ Việtnam thành danh truớc 1975 thì không rành lắm về cách thức design làm nên một website âm nhạc cho riêng cá nhân mình, nên sự ghi chép lại của các website có một vài thiếu sót là lẽ đương nhiên)

Một vài lỗi về lời hát trong bản nhạc Nước Non Ngàn Dặm Ra Đi.

Tra khảo và tìm hiểu thêm thì được biết :

I. Đường Thiên lý : Con đường thật dài chạy từ Bắc xuôi vào nam hay cũng còn được gọi là con đường Cái Quan. 

“ Theo wikipedia  (Đường Cái Quan hay đường Thiên Lý, cũng có khi gọi là đường Quan Lộ,[1] hay đường Quan báo là một con đường dài chạy từ miền Bắc Việt Nam đến miền Nam Việt Nam, chủ yếu đắp vào đầu thế kỷ 19.) “ 

II. Cố Lý : Đây là một chữ xưa và ngày nay ít được dùng. Để chỉ nơi Làng quê cũ, chốn Chôn Nhau cắt rốn, nơi chốn quê huơng nguyên quán mình được Sinh ra, gắn chặt với Tuổi Thơ đầy ắp kỷ niệm và lớn lên trên mảnh đất dấu yêu ấy.

Trong các tác phẩm của đại thi hào dân tộc Nguyễn Du là tác giả “Đoạn trường tân thanh”, và cũng có Tên gọi là Truyện Kiều, ngoài ra ông cũng có làm rất nhiều những bài thơ ngắn 

Theo một số tài liệu thì cho đến nay người ta đã sưu tập được hơn 200 bài thơ chữ Hán và đã được nhận ra là của Nguyễn Du, và trong số các bài thơ ấy chữ Hán ấy có nhắc đến điển tích Cố Lý, đó là bài thơ theo thể Đường luật của Nguyễn Du, tựa đề trong sách là Dương Phi cố lý (Làng cũ của Dương Phi), 

Bài thơ đầu đề 

          Dương Phi cố lý.

“ Sơn vân tước lược ngạn hoa minh,

Kiến thuyết Dương Phi thử địa sinh.

Tự thị cử triều không lập trượng,

Uổng giao thiên cổ tội khuynh thành.

Tiêu tiêu Nam Nội bồng cao biến,

Mịch mịch Tây Giao khâu lũng bình

Lang tạ tàn hồng vô mịch xứ,

Đông phong thành hạ bất thăng tình. “

Và được cụ Bùi Kỷ và hai ông Phan Võ, Nguyễn Khắc Hanh dịch là:

“ Mây rừng hoa bến cảnh xinh xinh,

Nghe nói Dương Phi đất ấy sinh.

Trách kẻ đầy triều đồ đứng phỗng,

Oan ai nghìn thuở tội nghiêng thành.

Cỏ cây Nam Nội đà man mác,

Gò đống Tây Giao cũng vắng tanh.

Tìm mảnh hoa tàn đâu thấy nữa,

Dưới thành gió thoảng xiết bao tình. “

(Dịch ra văn xuôi là:

“ Mây núi lơ thơ, bờ sông hoa tươi sáng

Đây là nơi người ta nói rằng Dương Phi đã sinh.

Từ đó cả triều đình đứng im như ngựa gỗ

Nghìn đời đổ oan (cho nàng) cái tội nghiêng thành

Cung Nam Nội cỏ cây man mác mọc

Gò Tây Giao tịch mịch đã thành đất bằng

Tìm đâu cho thấy những cánh hồng tan tác

Dưới thành gió đông thổi chứa chan tình). “

III. Tháp MA

Truyền thuyết Xưa của Champa có nhắc đến Phong tục khi vua chết thì Triều Đình lập giàn Hoả để thiêu Hoàng Hậu và cung nữ và chôn theo cùng Vua nhưng Huyền Trân đã được đưa trở về Cố Quốc nên ta không ngạc nhiên khi Ns Phạm Duy đặt lời rất hay và chính xác khi dùng chữ Tháp MA (Tháp Hời tiếng Champa).

“ Chỉ Một mùa Tang, là huơng là sắc Tan “

Nếu không có cái hủ tục chết theo chồng thì nhan sắc và huơng thơm của Nàng khg thể nào phai tàn được, khi ấy nàng chỉ độ 18 tuổi (năm sinh Huyền Trân 1289 và 1307 năm mất của Chế Mân )

Nên sau đó Ns viết tiếp :

“ Đất nước cháy theo những ngọn lửa thiêu “.

Để bổ nghĩa cho câu hát “ là huơng là sắc tan”

Còn về chữ THÁP MA. 

Câu cuối kết thúc ở

 chữ MA:

“ Với đêm mờ hồn về trên Tháp MA. “

Ừ thì khi mọi người nhìn về cái mộ được người Champa xây đắp thành Tháp ấy nơi đã chôn vua và Cung Nữ thì rõ ràng đó là tháp MA mới thật là đúng nghĩa.

(tháp Ma Hời của người Champa)

Về Âm Nhạc, tôi cho rằng bằng những làn điệu dân ca của miền Trung Ns Phạm Duy đã rất khéo léo khi lồng vào câu chuyện Lịch Sử của Dân Tộc.

Bài hát này được viết đậm chất Dân ca Huế và viết trên làn điệu “ Nam Hơi Ai “, (Đây là điệu thức đặc trưng, chỉ có ở miền Trung Việt Nam. Điệu thức này mang tính buồn thương, và mang một nỗi Buồn man mác, Ns cũng đã  rất tinh tế khi viết về một nỗi buồn sâu lắng, như vọng về từ cõi xa xưa của câu chuyện Buồn trong quá khứ lịch sử. 

Bài hát này được Ns viết với Độ rộng của âm vực nằm ở 2 Octave ( 2 bát Độ = 2 quảng Tám, nên không phải mọi người Ai cũng có thể Ca được.)  Người thưởng thức sẽ như đồng cảm được những lời tự sự ta thán của Công Chúa về nỗi oan khiên nghiệt ngã đó của riêng mình… Ở đoạn điệp khúc note Cao chữ CHÁY (Đất nước CHÁY theo) như  tiếng Thét thấu tận trời xanh … Còn ở những note Trầm, nét nhạc buồn được diễn tả hết sức lững lờ trầm lắng như dòng nước sông Huơng chỉ lăn tăn gợn sóng thấp thoáng ẩn hiện như vừa nuối tiếc cho cuộc tình chóng Tàn vừa nuối tiếc cho sắc đẹp rạng ngời mà phải làm dâu xa Xứ …

Chúng ta đều biết Nghệ thuật Ca Huế thiên về nhịp điệu chậm. Nhịp điệu này thể hiện phong cách và là nét riêng đặc biệt của người Huế. Nên Ns viết với kiểu thức Truyện Ca là thích hợp nhất dể mang tính kể lể Tự Sự 

Sự chênh lệch không nhiều giữa các dấu thanh ( Sắc, Huyền, Hỏi, Ngã, Nặng) trong ngôn ngữ của người Miền Trung làm cho giai điệu  của dân ca Huế ít phụ thuộc vào dấu thanh của lời ca như giai điệu dân ca các vùng khác  trong nước… Và Ns Phạm Duy đã áp dụng một cách hết sức tài tình như trong câu:

… Chỉ một mùa tang là hương là sắc (ứ) tan.

Tàn cả tình yêu …

Inline image

Vì vậy ta thấy: trong dòng nhạc Cao Độ của chữ Tan cuối câu trên “là note Sol” bằng với Cao Độ chữ Tàn và chữ Cả của đầu câu sau .

Ta mới thấy Ns Phạm Duy nghiên cứu Dân Ca các vùng miền rất là kỹ lưỡng khi áp dụng vào bài hát. Vì chỉ cần Ns hạ một tí Cao Độ của note nhạc ta sẽ có chữ Tàn ngay mà điều này thì rất là dễ dàng với bất cứ người mới viết nhạc nào huống chi Ns Phạm Duy. 

Hay và lạ ở đây là 2 note bằng cao độ như nhau nhưng lại diễn tả 2 nghĩa khác nhau thế mới thật là Huế vậy (người Huế giọng nói, khi chúng ta nghe sẽ ít phân biệt được các dấu nhấn nhá như người miền Bắc)

Và người hát nếu có tí kỹ thuật chữ “Tàn” ở đầu câu sau nếu biết bỏ vào “note láy” để hạ thấp cao độ ta sẽ dễ dàng nghe được phát âm chữ “Tàn cả tình yêu…”

Tuyệt vời nhất trong bản nhạc này phải nhắc đến lời ca của 2 câu Đầu và Cuối trong đoạn 2 đã nói lên hết ý nguyện của Huyền Trân cũng như của tác giả.

… “@ Bước đi vào lòng muôn dân @“

Bằng hồn trinh nữ mơ màng

Bằng tình say đắm ơi chàng

“@ Ước nuôi dần hòa bình trong ái ân… @“

Bằng note nhạc và lời ca nhạc sĩ Phạm Duy đã gửi tới mọi người lời nhắn nhủ của tiền nhân và chúng ta ngày càng thêm thấu hiểu và Trân Trọng tấm lòng của  Dân Tộc Việt Nam, một Dân Tộc luôn coi trọng tình Yêu Thuơng Nhân Ái và sự khoan dung của người Dân Việt để đi vào lòng của muôn dân trên toàn cầu …

Xin tạm kết ở đây. Mong được sự góp ý thêm của các bạn.

Trang Hy.

Share this post