Sarajevo, Hoa Máu Đã Phai? – lltran

Sarajevo là thủ đô và trung tâm văn hóa của quốc gia tân lập, Bosnia and Herzegovina, nằm giữa thung lũng sông Miljacka River dưới chân núi Trebević. Thành phố được mệnh danh là nơi “Đông -Tây gặp gỡ”, nôm na là hai nền văn hóa gặp nhau ở đây nhưng chung sống [không mấy] hòa bình.

Sách vở cho thấy Sarajevo một thời đã là trung tâm hành chánh của triều đại Ottoman từ năm 1850. Trong thế kỷ XVII, Sarajevo được xem là thành phố quan trọng nhất tròng Balkan, chỉ đứng sau lưng Istanbul. Hoàng triều Austro-Hungarian đuổi quân Thổ khỏi vùng đất này năm 1878 nhưng vẫn duy trì trung tâm hành chánh ở đây. Cũng nơi này, quân kháng chiến Bosnian Serbs, Mlada Bosna, đã nổi dậy chống lại vương triều Áo, và người lính cảm tử, Gavrilo Princip, đã ám sát Hầu Tước Franz Ferdinand cùng bà vợ ngay trong thành phố. Áo dùng lý do này để đem quân đội tấn công Serbia, mở đầu cho Thế Chiến I. Tháng Chín, 1918, the Diet of Sarajevo liên kết với người Serb trong giai đoạn hình thành của liên bang Yogoslavia sau này.

Khi khối Yugoslavia tan rã, Bosnia & Herzegovina tuyên bố độc lập năm 1992; trong thập niên này Sarajevo trở thành tâm điểm của các cuộc nội chiến đẫm máu giữa các bộ tộc Serbia và Bosnia – Croatia, trận chiến Balkan. Bị bao vây, thành phố chịu những trận pháo kích ngày đêm ròng rã trong suốt ba năm rưỡi với cả chục ngàn người bị giết. Lịch sử ghi chép biến cố này qua tên gọi “The Siege of Sarajevo”.

Cho đến ngày nay, Sarajevo vẫn là địa điểm chính trong hệ thống giao thông và đường hỏa xa của vùng Adriatic, vẫn tiếp tục buôn bán các sản phẩm mỹ nghệ nhất là những vật dụng bằng đồng, bằng nhôm chạm trổ tỉ mỉ và thảm len (do người Thổ truyền nghề dệt). Bá tánh vẫn nhác đến Sarajevo như một địa điểm của Thế Vận Hội thể thao mùa đông (Winter Olympic) của năm 1984. Cư dân sinh sống tại thành phố khoảng 1 triệu người, phần đông theo đạo Hồi.

Đây là một thành phố nặng âm hưởng Islam, giữ được khá nhiều đền thờ Hồi giáo, những ngôi nhà gỗ xa cũ và cả khu chợ kiểu Thổ Nhĩ Kỳ, the Baščaršija. Đền thờ Hồi giáo chính của thành phố là Gazi Husreff-Bey’s Mosque (hay Begova Džamija) xây cất từ năm 1530, và đền thờ Ali Pasha (1560–61). Amam Husreff-Bey cũng xây cất một tu viện dạy giáo lý Hồi giáo (medrese / madrasah), the Imaret, nhà ăn miễn phí cho người nghèo và cả một phòng tắm công cộng, the hamam.

Quán trọ nằm ngay trong Phố Cổ, chỉ dăm bước là đến nơi bá tánh thưởng thức cà phê, uống bia, uống rượu. Ngồi ngó ông đi qua bà đi lại trong trung tâm phố Cổ là thói quen của dân thành phố, từ sáng đến chiều, lúc nào cũng nhộn nhịp nhất là giữa trưa. Dế mèn cũng vui chân đi quanh, nhìn ngắm mà không mua món chi vì ngại khuân vác. Viện bảo tàng gần như chẳng còn gì đáng kể; National Museum, nằm trong khu phố Čifuthani của di dân Do Thái, giữ được cuốn cổ thư giáo lý Do Thái được thế giới gọi là Sarajevo Haggadah. Một vài phòng triển lãm trưng bày hình ảnh, di vật của chiến tranh Balkan, nhìn ngắm mà não lòng.

Dế Mèn có ghé thăm Begova Džamija, ngôi đền thờ Hồi Giáo cổ nhất trong vùng, và cũng vào thăm nhà thờ chính tòa, Sarajevo Cathedral, nơi Giáo Hoàng John Paul II đến thăm ngay sau khi ngưng bắn. Tượng Giáo Hoàng được đặt ngay trước cửa vào, hình như cư dân ở đó rất yêu quý vị giáo hoàng này dù họ là tín đồ Hồi Giáo. Giữa thành phố, gần khách san Europe, một thời lẫy lừng nơi những ông bà hoàng Âu Châu qua lại là khu Latinluk, vẫn còn những di tích của thời thương buôn Dubrovnik dừng chân trao đổi hàng hóa.

Khắp nơi trên đường phố Sarajevo, ta thấy những đốm sơn đỏ, hoa máu hay “Blood Rose”, đánh dấu nơi ít nhất ba cư dân gục chết vì bị bắn tỉa. Người thành phố kể lại rằng trong thời gian bị bao vây, ngày cũng như đêm, Sarajevo bị pháo kích tơi bời, không ai dám qua lại trên đường vì bị các tay thiện xạ bắn tỉa từ trên đồi cao. Ngày ngày xe thực phẩm của Liên Hiệp Quốc, như đã dàn xếp với các nhóm quân đội xe cộ gắn cờ Liên Hiệp Quốc được miễn trừ, nghĩa là được “chừa” ra, không bị nhắm bắn, mang thực phẩm đi khắp thành phố và cư dân chạy ra nhận thức ăn rồi nhanh chóng lẩn trốn.

Khi leo lên trolley bằng dây cáp treo để đi ngang thành phố Dế Mèn mới thấy địa thế hiểm nghèo của Sarajevo, thành phố nằm gọn trong thung lũng, chung quanh là đồi núi. Một bên núi đồi là quân đội Serb, bên kia là quân Bosnia. Cư dân kẹt cứng giữa hai lằn đạn mà không thể chạy trốn. Người thành phố cho xem một đoạn phim về giai đoạn khủng khiếp ấy. Phía Serb đã bán “vé” cho chuyến du lịch có một không hai: Các tay thiện xạ thích tập bắn cứ việc mua vé để được ngồi trên đồi với khẩu súng có ống nhắm để bắn cho chính xác. Khúc phim quay cảnh hai mẹ con lúp xúp trên đường, vừa chạy vừa núp. Ở trên đồi, tay thiện xạ mua vé kia sẵn tay súng, bắn chết đứa bé gái. Con bé dãy dụa vài phút rồi xuôi tay, máu đổ chan hòa trên đường. Bà mẹ thất thần kêu gào… Khi được phỏng vấn, hỏi tại sao lại bắn đứa nhỏ, nó trả lời rằng giết đứa bé thì người mẹ chết hai lần, chết một lần vì mất đứa con và chết lần thứ nhì mỗi khi thương nhớ đứa trẻ! Cái ác của con người thật khó tưởng tượng. Khúc phim được quân đội Serb thu hình từ trên đồi cao và trình chiếu nhiều ngày để khủng bố, và cư dân Sarajevo có người còn giữ được khúc phim ấy. Ngồi xem đoạn phim mà Dế Mèn nôn nao muốn ói mửa.

Trong giai đoạn bị bao vây, không dám di chuyển trên đường phố, cư dân Sarajevo đào hầm để lấy nhu yếu phầm từ phía Bosnia. Đường hầm đào từ trong nhà một cư dân, gần phi trường mà chỉ có máy bay của Liên Hiệp Quốc được sử dụng như khu phi quân sự. Cứ như thế mà họ sống sót cho đến ngày ngưng bắn! Ngày nay, căn nhà và đường hầm được bảo trì và trở thành một phòng triển lãm nhỏ nhỏ.

Đến Sarajevo để thấy mặt chiến tranh của những người cùng gốc rễ, ngôn ngữ và phong tục nhưng cách biệt vì tôn giáo, phe Serb muốn tận diệt những tín đồ Hồi giáo trong lòng Âu Châu và những người cầm đầu đoàn quân kia đã bị tòa án thế giới kết án tù vì các tội ác chiến tranh. Họ vẫn là anh hùng của dân Serb nhưng lại là đồ tể của người Sarajevo.

Một ít hình ảnh từ Sarajevo:

Nhà thờ chính tòa:

S.Cathedral.JPG

Nơi Hầu tước Franz Ferdinand bị ám sát, châm ngòi cho Thế Chiến I:

Historical site.JPG

Phố Cổ, tấm biển chỉ đường kê khai đủ mọi thứ “cấm” như cấm hôn hít, phụ nữ mặc váy ngắn, ăn uống trong lúc đi rong, dẫn chó…:

Oldtown.JPG
OldTownSign.JPGSarajevoCenter.JPG

Sarajevo bị vây hãm qua hình ảnh:

Exhibit.JPG BloodRose.JPG

Bản đồ thành phố & đường hầm:

Seige.JPG Tunel.JPG

Thành phố từ xe dây cáp treo:

Outskirt.JPG

Share this post