Spotlight – Nguyễn Ngọc Chấn

Spotlight – Nguyễn Ngọc Chấn

Robby Robinson: Michael Keaton
Mike: Mark Ruffalo
Sacha Pfeiffer: Rachel McAdams
Matt Carroll: Brian d’Arcy James
Marty Baron: Liev Schrieber
Mr. Garabedian: Stanley Tucci
Đạo diễn Tom Mc Carthy.

Ngày 28 tháng Hai, 2016, cuốn phim “Spotlight” đoạt Oscar phim xuất sắc nhất năm 2015 làm ngạc nhiên cho nhiều người trong nghề. Với tỷ lệ đánh cá ở Las Vegas, cuốn phim về tôn giáo này không hề có một chỗ đứng, khi được tưyên bố Spotlight là phim xuất sắc nhất, dân đánh cá đã thua nặng, bù lại tỉ lệ người cá Leo DiCaprio đoạt Oscars lần đầu năm nay khá cao nên tiền chia lời hơi khiêm tốn.

Đó là chuyện Vegas, còn về khía cạnh nghệ thuật, trong số gần chục cuốn phim tranh một tượng vàng tất nhiên cũng phải có người ưa phim này, kẻ thích phim khác. Trong phạm vi bài này chúng ta chỉ nói đơn thuần về nghệ thuật của một cuốn phim đã làm xôn xao dư luận giải trí đại chúng: “Spotlight”.

Đây là bộ phim “ca ngợi” vai trò người làm báo chân chính, họ dẫn dắt người xem bước chân vào cuộc hành trình vén màn bí mật, và sự thật đằng sau một hệ thống tôn giáo khổng lồ.

Spotlight, không chỉ đơn thuần là câu chuyện trách nhiệm của những nhà báo, mà còn là bức họa đen tối về một xã hội bề ngoài đề cao công lý và lẽ phải, nhưng ngủ yên đằng sau bức màn huyễn hoặc của sự mờ ám có hệ thống, mà cần phải có những con người dám đấu tranh để đánh thức quần chúng.

Những góc khuất nơi giáo đường sẽ mãi yên vị tại đó, cho đến khi tờ Boston Globe với sự xuất hiện của tay nhà báo lão làng Marty Baron (Liev Schrieber) đến nhận nhiệm sở mới. Liệu anh có thể khơi dậy vụ án vốn đã được tòa soạn khép lại, nói về Linh Mục Geoghan bị cáo buộc tội lạm dụng tình dục khoảng 80 trẻ em ở 6 giáo xứ khác nhau trong vòng 30 năm, đồng thời chỉ ra những gút mắc của vụ án đáng lẽ phải được điều tra đến nơi đến chốn từ mấy thập niên trước.

Những người đồng nghiệp mới của Baron bao lâu nay đã nhìn ra vấn đề. Quyền lực của giáo hội quá lớn, đến nỗi có thể thao túng pháp luật và dư luận. Những nhà báo chân chính trở thành quá nhỏ bé. Họ biết cuộc điều tra chắc chắn sẽ không dễ dàng như một bản tin trộm cướp thông thường, mà, kẻ tội phạm bị ghê tởm, xã hội sẽ là hậu phương vững chãi, hỗ trợ hết mình. Ngược lại, đụng chạm tới những vị lãnh đạo tinh thần là một sự liều mình, dù có thành công, cũng vẫn có dư luận đả kích và chống đối một cách cuồng tín.

Spotlight theo chuyện kể có thật về nhóm phóng viên tờ Boston Globe nhất quyết điều tra tới cùng vụ án các linh mục lạm dụng tình tục đối với trẻ em vào cuối năm 2001 – đầu năm 2002.

Spotlight không tuyệt hảo từ nhân vật của câu chuyện cho đến cách kể. Các thành viên trong đội Spotlight không quyết tâm vạch trần một hệ thống đạo đức, nhưng đã tách rời những con sâu ra khỏi nồi canh niềm tin mà đa số là các nhà chân tu khả kính. Hành trình điều tra trên phim vẫn còn nhiều kẻ hở, thậm chí chưa đi sâu vào chuyên nghiệp của nhà báo. Ngay cả mấu chốt dẫn đến chiến công còn chưa thuyết phục. Nhưng những điều này không là quan trọng vì Spotlight đã toát ra được tinh thần của những người làm báo chân chính, và cuốn phim được diễn đạt một cách đơn giản, dễ diễn đạt đến khán giả. Spotlight không trau chuốt từng chi tiết, mà các tình tiết diễn ra trong phim đều tự nhiên như chính câu chuyện đang phát triển, là phản ánh đời sống, Spotlight đã thi hành đúng đắn sứ mệnh của mình.

Cuộc điều tra gây chấn động thế giới đã thắng giải Pulitzer về hình thức phục vụ cũng như khả năng vạch trần tội xấu của từng cá nhân mà vẫn không bị phê bình là đả phá một tôn giáo. Giải Pulizer được coi là danh giá nhất trong làng báo chí cũng như giải Oscar của phim ảnh mà Spotlight đã thắng cả hai giải sau hơn một thập niên.

Vài chi tiết gây xúc động cho người xem mà trong đó có thể có hàng trăm người cùng cảnh ngộ không có can đảm hay không nỡ đưa ra ánh sáng. Phil Saviano, một trong những nạn nhân của vụ án, kể lại quá trình bị Cha John Geoghan lạm dụng tình dục khi còn bé. Anh cho biết: “Được linh mục để mắt đến là một vinh dự rất lớn, anh rất trân trọng. Rồi khi bị sập bẫy, thần tượng sụp đổ, anh không có cách nào thoát ra. Làm sao có thể nói không với bề trên?”.

Nếu kẻ phạm tội là một tên du đãng hoặc một gã lưu manh nào đó, chúng ta sẽ căm phẫn, phản ứng mạnh một cách tự nhiên và hiên ngang. Trong Spotlight, người trong cuộc tự mình không thể nói ra sự ghê tởm, không thoát ra khỏi phạm trù ấy. Nạn nhân phải chịu đựng, tiếp tục trong sự khinh miệt thầm kín trong lòng và không được sự hỗ trợ của người thân từ trong gia đình hay ngoài xã hội người lớn. Anh đã chứng kiến những người bạn cùng cảnh ngộ, dường như muốn nói ra điều bí ẩn đã bị mẹ cha bịt miệng, rồi bị gán ghép cho nhiều tội danh ghê gớm khác.

Cuốn phim là cái nhìn trực diện về đức tin bị vấy bẩy từ chính những kẻ ban phát niềm tin. Đó không chỉ là “một con sâu làm sầu nồi canh” mà là một mật lệnh, ngầm chấp nhận, không khéo giải quyết mọi vấn đề bên ngoài tòa án. Người trong cuộc dù không hành động nhưng phải sẵn sàng bao che cho nhau. Có những trẻ vị thành niên bị lạm dụng nhiều lần vẫn cắn răng chịu đựng, chỉ khi bị người thứ ba phát hiện, phanh phui, bị gạn hỏi mới hé môi chút đỉnh. Hậu quả của cuộc điều tra dẫn đến những cuộc điều đình. Nạn nhân bị bịt miệng bằng tiền với điều kiện không được nói ra với bất cứ người nào.

Câu chuyện cũng liên hệ tới vài vị luật sư sống trên nhung lụa chỉ vì đứng ra điều đình, bao che, dọa dẫm nạn nhân, những đứa bé bị lạm dụng tình dục. Khi chuyện đổ bể, tội lỗi lại bị đổ lên đầu chúng và chúng sẽ mang mặc cảm suốt đời. Trái lại các ông linh mục đồi bại này chỉ bị thuyên chuyển sang một giáo xứ khác, rồi lại tái phạm với giáo dân ở địa phận mới; Như trường hợp cha Geoghan đã làm bậy với 80 trẻ em trong 6 giáo xứ. Con số 246 trường hợp bị cáo buộc chỉ được đếm khi nạn nhân khai ra hoặc bị bắt gặp, tỷ lệ người câm lặng sẽ còn cao hơn nhiều vì sợ miệng tiếng.

Diễn viên của Spotlight đều hoàn thành xuất sắc vai diễn của mình, phải kể đến phụ tá Robby Robinson (Michael Keaton) và các phóng viên Sasha Pfiejfer (Rachel McAdams), Mike ( Mark Rufallo). Họ xông xáo, chuyên nghiệp không chùn bước trước những gian khó. Họ dùng nhiều thủ thuật, lọt qua mọi ngõ ngách, công quyền, giáo quyền, Thư Viện Tòa Giám Mục Boston, khám phá những cá nhân làm vẩn đục cho hơn 1500 giáo sĩ của địa phận. Điều mà nhóm điều tra tìm được là sự đồng lõa, im lặng cả người phạm tội cũng như nạn nhân và hầu hết các luật sư càng kín hơi lặng tiếng hơn ai hết.

Có nhiều nhân tố làm nên cuốn phim chân thật Spotlight, trong đó dàn diễn viên giữ vai trò tất yếu. Một dấu ấn khác đến từ nam diễn viên kỳ cựu, từng 4 lần đoạt giải Oscar, Micheal Keaton. Hóa thân thành một nhà báo “gian ngoan”, Micheal diễn tả thật tâm lý nhân vật khi đang ở giữa ranh giới của đạo đức và hành trình chuyển mình; Nhận thức rõ trách nhiệm mà một nhà báo thực thụ phải làm. Sự đoàn kết của cả tập thể đã khiến cho những kẻ vốn đứng về phe Giáo hội phải quay đầu về với chính nghĩa. Câu chuyện của Spotlight là phép thử bản chất lương thiện trong mỗi con người.

Spotlight chân thực bất cứ ai làm báo, dù là công việc nào của tờ báo, đều thấy hình ảnh của mình trong đó. Những cuộc họp chớp nhoáng, những lần thuyết phục nhân chứng, đeo bám nhân chứng để lấy tài liệu, bị người trong cuộc từ chối, xua đuổi phũ phàng, bị đe dọa, có lúc công việc lâm vào bế tắc chỉ vì lý do chưa vào đúng thời điểm. Spotlight cũng là công việc mà bất cứ ai học trường báo cũng mơ ước được làm một lần trong đời. Đó là ngồi trong thư viện hàng tuần, đối mặt với hàng nghìn trang tài liệu để lần theo dấu vết của kẻ phạm tội; và đi tới tận cùng của vấn đề; là khi tiếng nói của sự thật được ủng hộ và khuyến khích nói ra để giải quyết một “hệ thống” thay vì “hiện tượng” nhỏ lẻ…

Khán gỉa cho biết họ bị ám ảnh bởi hàng dài danh sách và số lượng nạn nhân bị các linh mục lạm dụng tình dục ở khắp nơi trên thế giới hiện ra ở phần cuối phim.

Bằng một tác phẩm điện ảnh, một vấn đề không mới đã được các nhà làm phim đưa lại thành vấn đề thời sự tươi mới, thúc giục người ta phải lên tiếng và hành động.

Phim Spotlight đã chiếu năm ngoái, ra Blue-Ray, DVD. Các bạn ghiền cũng có thể tìm thấy trong các trang xem phim “chùa” trên mạng Youtube.

Share this post