Tết Ở Nhật

Tết Ở Nhật

Người Nhật bắt đầu chuyển sang ăn Tết dương lịch theo phương Tây từ năm Minh Trị thứ 6, tức năm 1873. Dù ăn vào đầu năm dương lịch nhưng phong tục cổ truyền Á Đông vẫn không thay đổi, bên cạnh đó cũng thu nhận những nét văn hoá mới từ phương Tây qua quá trình giao lưu, tương tác theo dòng chảy của thời gian.

Oshogatsu vốn là tên gọi riêng tháng giêng nhưng hiện nay thường dùng để chỉ khoảng thời gian từ ngày 1 đến ngày 3 của tháng dương lịch đầu tiên trong năm. Nên người Nhật bắt đầu chuẩn bị cho Oshogatsu từ ngày 8-12 (ở vùng Kanto là ngày 13).

Người Nhật có tập quán trang trí cây thông (kadomatsu) trước cửa nhà, trước cửa hàng hay trước cổng công ty. Họ quan niệm cây thông là nơi đón thần Toshigamisama – vị thần linh sẽ đem lại sự thịnh vượng, may mắn và trường thọ. Ngoài vật tiêu biểu là cây thông thì người Nhật còn dùng các loại thừng bện bằng cỏ, dải giấy trắng… tượng trưng nhiều mong ước, nhiều ý niệm khác nhau cho một năm mới tốt lành.

Đêm 30 tết là thời gian gia đình sum họp, cùng nhau ăn tất niên và chờ đón khoảnh khắc giao thừa. Vào đúng 0g đêm giao thừa, khắp các chùa trên đất Nhật Bản sẽ đánh 108 hồi chuông với ý nghĩa xua đuổi 108 con quỷ. Thời khắc giao thừa, trong tiếng chuông ngân vang, sau khi nói lời chúc mừng năm mới tới mọi người xung quanh, tất cả sẽ quây quần bên nhau cùng thưởng thức rượu sake và các món ăn truyền thống vào dịp Oshogatsu này.

Trên bàn ăn ở các gia đình Nhật Bản những ngày này thường không thể thiếu các loại bánh làm từ gạo (tiếng Nhật gọi là omochi), các món ăn chế biến từ cá và hải sản… Các đồ ăn được từ gạo sẽ là nguồn gốc giúp con người thành đạt. Là một quần đảo trên Thái Bình Dương, Nhật Bản có nền ngư nghiệp rất phát triển và đất nước này cũng rất nổi tiếng về các món ăn được chế biến tinh tế từ cá và hải sản. Người dân Nhật cũng quan niệm ăn cá giúp trí não con người trở nên thông minh.

Cũng giống nhiều nước châu Á như Trung Quốc, Việt Nam… người Nhật thường đi lễ chùa cầu may mắn, tốt lành cho năm mới. Phong tục này trong tiếng Nhật gọi là Hatsumode. Người ta đi tới ngôi chùa nằm ở hướng được cho là hướng tốt của năm đó. Trước khi đi lễ phải rửa tay và súc miệng sạch sẽ. Tiền hương hoa dâng Phật là những đồng tiền họ tung vào hòm công đức đặt trước điện thờ. Người làm lễ sẽ chắp tay lạy hai lễ, vỗ tay hai lần, rồi chắp tay cầu nguyện và cuối cùng lạy một lễ. Người Nhật thường bỏ tiền ra để rút quẻ hoặc mua một mũi tên thần nhằm cầu mong được thần Phật phù hộ độ trì một năm mới bình an, phát đạt.

Trong các ngày mồng một, hai và ba, người Nhật thực hiện các cuộc thăm viếng đầu xuân, tới chúc tết họ hàng, người thân, bạn bè cũng như hàng xóm láng giềng. Thông thường mỗi nhà sẽ để một cuốn sổ kèm bút trước cổng để khách đến chúc tết ghi lại tên hoặc lưu danh thiếp lại thông báo đã tới thăm nhà. Hoặc có nhiều người khách sẽ mang theo nhiều khăn tay nhỏ đề tên mình để tặng chủ nhà làm kỷ niệm.

Oshogatsu là khoảng thời gian yêu thích của trẻ con Nhật Bản vì các em sẽ được nhận tiền mừng tuổi. Tiền mừng tuổi trong tiếng Nhật là “Otoshidama”, từ này xuất phát từ ý nghĩa chỉ sức mạnh của vị thần Toshigamisama. Trong dịp này trẻ em thường chơi các trò như đánh cầu, thả diều… Nếu đọc bộ truyện tranh Đôrêmon nổi tiếng, bạn có thể dễ dàng bắt gặp hình ảnh nhóm bạn nhỏ Nôbita, Xuka, Chaien, Xêkô, Đêkhi… chơi những trò này trong các mẩu chuyện về ngày tết. Tuy nhiên, hiện nay trẻ em Nhật không mấy khi chơi đánh cầu, thả diều… vốn là những trò chơi truyền thống mang niềm tự hào của nước Nhật vào dịp Oshogatsu nữa.

Một trong những nét đặc sắc của phong tục đón tết của người Nhật là tập quán gửi thiếp chúc mừng năm mới. Tập quán này tương đối giống các nước Âu – Mỹ song thực tế khởi nguồn từ Trung Quốc và được du nhập vào Nhật Bản.

Tuy nhiên, từ cuối những năm 1990 thì việc gửi lời chúc mừng năm mới qua điện thoại, e-mail thay vì gửi bưu thiếp trở nên phổ biến hơn. Và khi gặp ai đó dịp đầu năm mới, người Nhật Bản cũng thường nói câu “Happy new year” hơn là sử dụng câu chúc mừng năm mới truyền thống bằng tiếng Nhật

Oshogatsu là một trong những dịp lễ hội tồn tại lâu đời nhất ở Nhật Bản. Hiện nay, không khí Oshogatsu ở Nhật Bản không còn đầy đủ vẻ bình lặng, mà mỗi người đều có thể trải qua những khoảng thời gian thư thả vui chơi cùng người thân, gia đình như ngày xưa. Các cửa hàng kinh doanh mở cửa từ ngày mồng một, và mở tivi khiến không khí đường phố trở nên ồn ào.

TẾT Ở CÁC NƯỚC

Tạp chí Travel and leisure liệt kê những cách thức kỳ lạ mà người dân khắp nơi trên thế giới đón chào và dự đoán những điều sẽ diễn ra trong năm mới.

– Tây Ban Nha : Đúng thời khắc nửa đêm giao thừa, người Tây Ban Nha có tục lệ ăn thật nhanh 12 quả nho – mỗi quả vào mỗi tiếng đánh của đồng hồ, được cho sẽ tượng trưng cho may mắn của một tháng trong năm tới. Ở Madrid, Barcelona và những thành phố Tây Ban Nha khác, mọi người tụ tập ở những quảng trường chính để cùng ăn nho và chuyền nhau những chai rượu.

– Phần Lan : Một truyền thống lâu đời của người Phần Lan là thả mẩu sắt nóng chảy vào trong một thùng nước và nhìn hình dáng của miếng kim loại sau khi đông cứng để đoán hậu vận năm mới. Hình trái tim hoặc hình nhẫn có nghĩa là một đám cưới trong năm tới, một chiếc thuyền tiên đoán việc du lịch và hình con lợn tượng trưng cho rất nhiều thức ăn.

Panama : Vào năm mới có truyền thống đốt những hình nộm người nổi tiếng. Những hình nộm có thể là các nhân vật xấu xí hay các chính trị gia đang bị đả kích. Những hình nộm này tượng trưng cho năm cũ và việc đốt chúng có ý nghĩa đuổi đi những ám khí để chuẩn bị cho một khởi đầu mới.

– Scotland : Người Scotland có tập tục xông đất. Người đầu tiên bước qua ngưỡng cửa trong năm mới nên mang theo một món quà may mắn (rượu whisky là phổ biến nhất). Scotland cũng có lễ đốt lửa mừng năm mới, đặc biệt là ở làng chài ở Stonehaven, những người đàn ông trong thị trấn sẽ vừa diễu hành vừa đu đưa những quả cầu lửa lớn trên những cây sào (tượng trưng cho mặt trời, chiếu sáng năm mới).

Philippines : Những vật hình tròn (tượng trưng cho tiền xu) là biểu tượng cho sự thịnh vượng trong năm mới ở Philippines. Rất nhiều gia đình người Philippines bày những đĩa hoa quả hình tròn trên bàn ăn vào đêm giao thừa. Một số gia đình khác còn cụ thể hơn khi bày chính xác 12 trái cây lúc nửa đêm (thường nho là dễ nhất).

Đan Mạch : Rất nhiều người Đan Mạch đón năm mới bằng cách đứng trên ghế và cùng nhau nhảy xuống vào thời khắc giao thừa. Nhảy vào tháng 1 được cho là hành động giúp xua đuổi vận xui và mang lại may mắn.

Trung và Nam Mỹ : Ở Brazil, Ecuador, Bolivia và Venezuela, người ta thường mặc những quần lót đặc biệt trong đêm giao thừa để được may mắn. Ở những thành phố như Sao Paulo và La Paz, trước ngày Tết, những chiếc quần sặc sỡ được bày đầy chợ. Màu được ưa chuộng nhất là đỏ và vàng; đỏ được cho là mang đến tình yêu, còn vàng được cho là mang đến tiền bạc.

TẾT CÁC NƯỚC ĐÔNG NAM Á

Đông Nam Á hiện có tất cả 11 quốc gia, gồm Việt Nam, Thái Lan, Nam Dương, Mã Lai Á, Tân Gia Ba, Phi Luật Tân, Lào, Cam Bốt, Miến Điện, Bruney và Đông Timor. Trong đó 10 nước nằm trong “Hiệp Hội Các Nước Đông Nam Á” (Asean), còn Đông Timor mới được trả độc lập vào năm 2002 nên chưa kết nạp.

Tuy vậy mỗi quốc gia có những ngày Tết và phong tục khác nhau, chúng ta thử tìm hiểu những cái Tết nơi đất bạn:

Tết Thái Lan: Ngày Tết ở Thái Lan gọi là Song-kram thường vào giữa tháng 4 dương lịch (từ 13 đến 17/4), người dân đa số theo đạo Phật nên có lễ té nước (nước có pha hương liệu) vào mọi người bất kể thân hay không thân. Lễ té nước có ý nghĩa xóa đi những tội lỗi trong năm cũ.

Tết Nam Dương: vào ngày đầu năm của lịch Hồi giáo, chọn ngày có 16 ngôi sao gọi là Bêtan Vêlucu, người dân lấy 16 cây mạ tốt nhất đem ra ruộng cấy thành một vòng tròn để tỏ lòng tôn kính bà Chúa Giaođơ Vixnơ. Sau này 16 cây mạ trổ bông lúa họ sẽ gặt và cất giữ với hy vọng trong năm sẽ được mùa.

Còn ở thành phố, người dân chia nhau dựng những ngai thờ cao 2 mét bằng gạo nhuộm đủ màu sắc và bằng những trái dừa, cây mía để làm nơi tế thần linh. Và đặc biệt những đám rước kiệu để khi cuối tết họ đưa ra sông và dìm kiệu xuống nước, coi đó là điều xin thần nước che chở cho mưa thuận gió hòa (vì Indonesia có trên 3.000 đảo lớn nhỏ).

Tết Mã Lai Á : Đây cũng là quốc gia theo đạo Hồi, nên ngày Tết trùng với tết của Indonesia, nhưng chỉ có những lễ hội để vui chơi ngoài việc cầu kinh xin mọi sự tốt lành trong năm mới.

Tết Miến Điện: Là một quốc gia có truyền thống Phật Giáo, nằm sát với Thái Lan. Ngày tết của Miến Điện cũng vào giữa tháng 4 (tháng Tagu) như của Thái Lan có tên Thing Yang, cũng có tục té nước.

Trong 5 ngày tết từ ngày 13 đến 17/4 DL, tết Thing Yang lấy từ tiếng Phạn “Sankranta” có nghĩa chuyển vận thay đổi.

Có tục truyền từ khai thiên ra đất nước Miến Điện thần Brahma tên là Kali gây xích mích với Ngọc hoàng Thượng đế Sakka, và vụ việc được đem ra xử trước các thần linh trên tiên giới. Thần Kali thua kiện, đầu bị rơi; Nhưng các phán quan không biết phải để đầu thần Kali ở đâu, khiến Ngọc Hoàng phán trao đầu thần Kali cho các tiên nữ giữ mỗi người 1 năm.

Sankranta là thời kỳ thay đổi đầu thần Kali từ tiên nữ này sang tiên nữ khác. Cũng vào dịp này Ngọc Hoàng Thượng Đế (còn có tên Thagyamin) xuống hạ giới lập danh sách những người thiện, ác mà thưởng phạt (khác với Tết Việt, Táo Quân lên thượng giới báo công tội của gia chủ).

Về tục té nước, theo truyền thuyết đã có hơn 2000 năm vào tiết xuân, gia đình hoàng đế Sakya thường đưa nhau đến hồ nước xanh và vẫy nước vào nhau.

Vua Narasipate (1254-1287) thấy tục té nước hay nên dạy dân chúng theo tục này, vào dịp tết nhà vua cho dựng một hồ bơi che kín bốn bề để vua và các cung nữ vào tắm vui đùa, người dân theo tục đó cũng tự ra sông tắm và té nước vào nhau cho vui.

Share this post