Tiền Tệ Và Biểu Tượng Của Mỹ Kim – lltran

(TVVN.ORG)

moneysign.png

Tiền giấy mang theo nhiều công dụng khi buôn bán, trao đổi; bá tánh đỡ phải khuân vác từng thùng quý kim như vàng bạc hoặc cổ xưa hơn nữa, các vại muối… Nhờ các đặc tính như nhẹ, dễ cất dấu, tích trữ nên tiền giấy được lưu hành đến ngày nay. Để dùng tờ giấy in dấu tiền tệ ấy, bá tánh dựa vào “sức khỏe” kinh tế của chính phủ /người phát hành ra tờ giấy ấy, một loại tín dụng, tin cậy nhau hầu buôn bán trao đổi với nhau theo thể lệ định sẵn.

Từ khi tiền giấy trở thành một loại tín dụng để trao đổi buôn bán giữa con người thì mỗi quốc gia, lãnh thổ đều đặt ra một loại tiền tệ riêng. Anh có Bảng Anh (Brititish Pound với dấu hiệu £ hay GBP). Pháp trước khi dùng € (Euro) đã có đồng Quan Pháp, dấu hiệu ₣ hay French Franc. Nhật có đồng Yen hay ¥. Và những quốc gia sử dụng “dollar” có dấu hiệu $, Hongkong dollar, Guyanan dollar hoặc American dollar đều dùng dấu hiệu này. Tạm hiểu là dấu hiệu $ không chỉ sử dụng để mô tả “mỹ kim” mà dùng chung cho loại tiền tệ có tên “dollar”.

Tại sao dấu hiệu dollar hay $ lại phổ thông như thế nhỉ? Và từ bao giờ thì bá tánh dùng dấu hiệu ấy để chỉ tiền tệ hay “dollar”? Huê Kỳ là “thuộc địa” của Anh nhưng không dùng dấu hiệu £ hẳn muốn xóa bỏ mọi dấu tích thời thuộc địa dù hệ thống tiền tệ ấy đã hiện diện rất lâu đời? Sách vở ghi chép rằng Bảng Anh hay GBP có cả 1,200 năm lịch sử, được sử dụng từ thời La Mã, dấu hiệu kể trên là chữ viết tắt của ‘libra pondo’, đơn vị căn bản đo trọng lượng. “Libra” là cái cân theo La Tinh, và libra ‘pondo’ là một cân [Anh] theo trọng lượng. Khi Anh quốc trở thành một vương triều độc lập [từ La Mã], “cân” trở thành một đơn vị tiền tệ đo lường 1 cân [Anh] bạc (bạch kim). Năm 1661, người Anh “mượn” luôn chữ “L” của “libra” để làm dấu hiệu [của Bảng Anh] và bỏ thêm vạch ngang thành “£” như ta biết ngày nay.

Còn người Hiệp Chủng Quốc sau khi đòi được lập năm 1776 thì sao? Họ sử dụng chữ “dollar” để gọi tiền tệ lưu hành; và tên gọi này xuất phát từ năm 1520 của vương triều Bohemia! Thủa xa xưa ấy, vương triều Bohemia đúc tiền cắc bằng bạc từ hầm mỏ tại Joachimsthal (thung lũng Joachim), và các đồng cắc bằng bạc được gọi là “joachimsthaler”. Giản dị và dễ hiểu! Chữ “joachimsthaler” dài quá nên bá tánh thu gọn lại thành “thaler”; người Hòa Lan viết thành “daler”. Danh xưng này theo thương nhân Hòa Lan trôi nổi khắp thế giới và trở thành tên gọi của tiền tệ Huê Kỳ “dollar”! Nôm na, chữ “dollar” có mặt trước ngày Huê Kỳ lập quốc. Tại sao những người khai mở đất Cờ Hoa lại sử dụng tên gọi “dollar” mà không dùng Bảng Anh? Có thể vì đã quen thuộc với cách buôn bán, trao đổi hàng hóa (ước định trị giá của sản phẩm bằng “daler”) với các thương buôn gốc Hòa Lan nên không muốn thay đổi chăng?

Tên gọi của mỹ kim xem ra rất giản dị nhưng còn dấu hiệu $ thì sao? Từ bao giờ ta có dấu hiệu ấy? Trong sách vở có một vài giả thuyết khả tín về dấu hiệu này. Như đồng cắc Bohemia có hình ảnh con rắn quấn quanh thập tự; từ câu chuyện trong Thánh Kinh về ông Moses dùng con rắn quấn quanh cây gậy để chữa lành những người bị rắn cắn. Và “dollar” xuất phát từ đồng cắc này nên “cõng” luôn dấu hiệu trên đồng cắc!?

Một giả thuyết khác dựa trên “the Pillars of Hercules” cổ ngữ Hy Lạp mô tả các mũi đất nhô ra trên [lối vào] đường biển Gilbraltar, the Strait of Gibraltar. Những cột (pillar) này là biểu tượng trên quốc huy của Tây Ban Nha và trong thế kỷ XVIII – XIV, xuất hiện trên đồng “dollar” của Tây Ban Nha, cũng được biết như “một của tám mảnh” hay peso. Cột Hercules có dải băng quấn quanh theo hình chữ S, một hình ảnh rất gần gũi với dấu hiệu $.

Giả thuyết thứ ba liên quan đến đồng cắc của Tây Ban Nha. Trong thời thuộc địa, việc buôn bán giữa thương nhân Tây Ban Nha và người Mỹ gốc Anh xảy ra thường xuyên tại Huê Kỳ, đồng peso thường được sử dụng để trao đổi cho đến năm 1857. Đồng peso thủa ấy được mô tả bằng dấu hiệu chữ P thêm chữ S nhỏ hơn đứng bên cạnh. Để viết cho nhanh, chữ P về sau chỉ còn là một vạch thẳng với chữ S quấn quanh. Thế là dấu $ thành hình, và theo thời giá, một dollar Tây Ban Nha tương đương với một dollar Mỹ.

Dù không đồng nhất với giả thuyết về gốc gác của dấu hiệu $, sử gia Huê Kỳ lại tin rằng ông tổ của nó (người sử dụng) là cụ Oliver Pollock, một thương buôn Ái Nhĩ Lan giàu có và cũng là một trong những người đầu tiên tài trợ và ủng hộ cuộc cách mạng đòi độc lập của Huê Kỳ.

Dấu hiệu $ in trên giấy trắng mực đen vào năm 1790 tại nhà in từ Philadelphia do ông cụ Archibald Binny, người Tô Cách Lan, “vẽ” kiểu. Ông cụ này cũng là tác giả của kiểu chữ Monticello.

Nguồn gốc của tên gọi và dấu hiệu của mỹ kim xem ra giản dị nhưng sự phổ thông và biểu tượng của dấu hiệu $ kia lại vượt xa chuyện tiền tệ. Dấu hiệu $ đã trở thành một biểu tượng quốc tế, được nhận dạng khắp nơi và liên quan tới nhiều thứ dính dáng đến Huê Kỳ. Từ dấu viết tắt của “giấc mơ Mỹ”, xu hướng thích tiêu thụ / đòi hưởng thụ đến xu hướng biến mọi thứ thành hàng hóa để trao đổi. Nghĩa là hình ảnh “thành đạt” để con người làm mục đích; sự tích cực làm giàu đến chủ nghĩa tư bản. Nghệ sĩ dân gian có người đã dùng $ trong tên gọi (Ke$ha) cho khác người. Họa sĩ Salvador Dali dùng dấu $ để vẽ ria mép. Ông Andy Warhol dùng dấu hiệu này trên nhiều tác phẩm và bán được rất nhiều tiền!…

Gần gũi hơn, dấu $ được dùng trong thảo trình điển toán, dùng như ký hiệu (emoji) để chỉ việc kiếm ra tiền, ưa chuộng sự giàu có, cảm thấy giàu có, ý nói “tôi có nhiều tiền”, và ngay cả lời khen “quá đúng” nghĩa bóng của câu tục ngữ “right on the money”…

Tạm hiểu là dấu hiệu của tiền bạc kể trên mang nhiều ý nghĩa, hay cũng như dở, được ưa thích cũng như chê bai. Riêng nhà văn & triết gia Ayn Rand trong cuốn Atlas Shrugged lại cho rằng dấu $ là biểu tượng của thành tựu, thành công, khả năng, sức mạnh của sự sáng tạo… Dấu hiệu này là biểu tượng của Huê Kỳ!

Share this post