Tiểu Đường Loại 2

Tiểu Đường Loại 2

TIỂU ĐƯỜNG LOẠI 2

Tuần trước chúng ta đã tìm hiểu bệnh tiểu đường loại 1, xảy ra cho trẻ em và người trẻ tuổi. Tuần này chúng ta bàn về bệnh tiểu đường loại 2 (Diabetes mellitus type 2), hay xuất hiện ở người lớn nặng cân, nhất là người Á đông chúng ta.

Xin ôn lại một chút, đường (carbohydrates) là một trong những chất biến dưỡng căn bản của cơ thể, có trong cơm gạo, bánh mì, thức ăn ngọt, …, các chất biến dưỡng căn bản khác là chất đạm (protein), chất mỡ (lipids), sinh tố (vitamins), muối khoáng (minerals).

Gần như mọi tế bào của cơ thể ta đều cần có chất đường để hoạt động. Nhưng muốn sử dụng được chất đường vào những hoạt động cần thiết của mình, các tế bào cần đến insulin. Insulin giúp đưa đường từ máu vào trong các tế bào, và điều hòa lượng đường trong máu để đường trong máu không bao giờ lên quá cao. Insulin tiết bởi các tế bào beta trong tụy tạng (pancreas), một cơ quan nằm ở bụng trên, phía sau bao tử. Khi các tế bào beta này của tụy tạng không tiết đủ chất insulin, đường trong máu lên cao, vì không thể vào trong các tế bào. Hoặc dù chất insulin có đủ, song vì một lý do nào đó, tế bào không sử dụng được chất insulin, đường cũng tăng cao trong máu.

Do thế, tiểu đường được chia thành hai loại: loại 1 (loại thiếu chất insulin trong cơ thể) và loại 2 (loại có insulin trong cơ thể, nhưng tế bào không dùng được insulin). Hơn 90% số người tiểu đường mang bệnh tiểu đường loại 2, và ở Mỹ, tổng số tiền dùng chữa trị cho tất cả người bệnh tiểu đường loại 2 khoảng đến 14% ngân sách y tế quốc gia.

Cơ chế

Tiểu đường loại 2 thường xảy ra ở người trên tuổi 40, song gần đây, cũng xuất hiện không ít ở trẻ con và người trẻ, vì ngày càng nhiều trẻ con và người trẻ béo mập hơn trước.

Khoảng 6.4% dân số toàn cầu bị tiểu đường loại 2, đây là một con số rất lớn. Thêm vào đấy, có thể rất nhiều người khác mang bệnh nhưng không biết mình đang mang bệnh, tại một số vùng trên thế giới, tỉ lệ người bị tiểu đường song không biết mình đang mang bệnh lên đến 50%.

80% số người bị tiểu đường loại 2 béo mập (obese) hoặc nặng cân hơn bình thường (overweight). Khi đo lượng insulin trong máu những người nặng cân và bị tiểu đường, người ta thấy insulin trong máu bình thường, hoặc có khi còn cao hơn bình thường.

Có đủ insulin trong người, mà vẫn bị tiểu đường? Chỉ vì, muốn dùng được insulin, trên mặt các tế bào phải có đủ những chỗ tiếp nhận insulin, gọi là “insulin receptors”. Trên mặt các tế bào mỡ của những vị bị tiểu đường loại 2 không có đủ những chỗ tiếp nhận hầu insulin có thể bám vào để tác động, đưa đường từ ngoài máu vào bên trong tế bào. Nên cơ chế chính gây tiểu đường loại 2 ở những vị béo mập là do các tế bào mỡ thiếu những chỗ tiếp nhận insulin, và sự chữa trị chính là xuống cân.

Sự di truyền trong trường hợp tiểu đường loại 2 còn mạnh hơn loại 1. Nếu có anh em sinh đôi bị tiểu đường loại 2, người kia trước sau gì cũng bị tiểu đường cùng loại. Nếu có bố mẹ bị tiểu đường loại này, gần như 1/3 con cái sinh ra sau này cũng bị tiểu đường, hoặc có những thử máu bất thường.

Một vài loại thuốc có tác dụng chống lại tác dụng của insulin (thuốc chứa chất steroid như Prednisone), hoặc ngăn cản sự tiết insulin từ tụy tạng (thuốc cao áp huyết như Atenolol, Inderal, các thuốc lợi tiểu thiazide diuretics, thuốc chữa kinh phong Dilantin, …) cũng có thể bất ngờ làm đường tăng cao trong máu. Khi đi khám bác sĩ, bao giờ cũng vậy, bạn nhớ đem tất cả các thuốc dùng ở nhà đến cho bác sĩ xem.

Ai dễ bị tiểu đường loại 2?

Từ tuổi 45 trở đi, tiểu đường loại 2 dễ xuất hiện. Đấy là với người Mỹ trắng, với những người thuộc các thành phần sau, tiểu đường loại 2 có thể đến sớm hơn:

– Người nặng cân (có chỉ số khối lượng cơ thể BMI từ 25 trở lên, riêng với người Á đông chúng ta, chỉ số khối lượng cơ thể BMI từ 23 trở lên).

– Có bố, mẹ, anh, chị, em ruột mang bệnh tiểu đường.

– Người Á đông, da đen, da đỏ, người gốc Hispanic, dân vùng đảo Thái Bình Dương.

– Bị tiểu đường lúc mang thai, hoặc sanh con nặng trên 9 pounds (4.1 kg).

– Có cao áp huyết (áp huyết 140/90 trở lên).

– Người có lượng mỡ triglycerides trong máu cao 250 trở lên

– Đời sống ít thể dục thể thao.

– Người có bệnh mạch máu.

Nặng cân được xem là một trong những yếu tố quan trọng dễ đưa đến tiểu đường. Vì vậy, hiện Medicare, MediCal (ở các tiểu bang khác gọi là Medicaid), các bảo hiểm muốn các bác sĩ hành nghề trên đất Mỹ dùng hồ sơ điện tử (Electronic Medical Record), và sử dụng sự tinh nhạy của điện toán để tính ra chỉ số khối lượng cơ thể (Body Mass Index, viết tắt BMI) cho tất cả người bệnh bước chân vào phòng mạch. (Khả năng điện toán của hồ sơ điện tử còn giúp chúng ta rất nhiều việc khác nữa, chẳng hạn bác sĩ có thể bảo nó nhắc mình bao giờ sẽ phải thử máu lại cho người bệnh, bao giờ cần đưa người bệnh đi khám mắt, soi ruột già lại, …). Hiện nền y tế Hoa Kỳ đang chuyển hướng, từ “fee-for-service” (trả tiền cho dịch vụ cung ứng bởi bác sĩ, nhiều khi không ai kiểm soát được dịch vụ ấy có xứng đáng với số tiền bác sĩ được trả hay không) sang “quality of care” (chăm sóc có phẩm chất) dùng các phương tiện điện tử hiện đại. Với hồ sơ điện tử, bác sĩ sẽ phải làm việc có qui củ, chăm sóc cho người bệnh kỹ lưỡng hơn.

Đi khám bác sĩ, bạn nên hỏi bác sĩ BMI của mình bao nhiêu để còn sớm lo liệu, nếu ở mức 23 trở lên (cho người Á đông chúng ta, không phải người Á đông, chỉ số này là 25 trở lên), bạn nên nỗ lực ăn bớt đi, vận động nhiều hơn để xuống cân. (Tiểu đường ở người Á đông chúng ta rất nhiều, nên nay cùng một chiều cao, chúng ta phải thon gọn hơn người da trắng, da đen, Hispanic.)

Triệu chứng

Nhiều trường hợp bệnh tiểu đường loại 2, giống bệnh cao áp huyết, lặng lẽ tàn phá cơ thể ta, không gây triệu chứng khiến ta chú ý. Nhiều vị tình cờ thử máu, khi đi khám bác sĩ hay mua bảo hiểm sức khỏe, giật mình thấy đường trong máu mình sao cao thế.

Triệu chứng do căn bệnh nếu có, cũng từ từ, không đột ngột như trong trường hợp tiểu đường loại 1. Người bệnh đi tiểu hoài, cả ban đêm, uống nước luôn vì thấy khát quá, ăn không ngơi do thấy ngon miệng. Có vị xuống cân, mệt mỏi. Một khi triệu chứng xuất hiện, thường, tiểu đường đến đã vài năm.

Định bệnh

Cũng như tiểu đường loại 1, bệnh tiểu đường loại 2 được định theo tiêu chuẩn của American Diabetes Association (ADA, Hiệp Hội Tiểu Đường Hoa Kỳ), bằng 1 trong 4 cách sau:

– Đường máu đo sau khi nhịn đói ít nhất 8 tiếng cao hơn 125 mg/dl

– Trị số HbA1C (biểu thị lượng đường trung bình trong máu chúng ta trong vòng 3 tháng qua) bằng hay cao hơn 6.5.

– Người bệnh có triệu chứng của tiểu đường và đường máu đo lúc không nhịn đói thấy cao trên 200 mg/dl

– Oral glucose tolerance test (OGTT) bất thường: sau khi cho ăn đường glucose 1.75 g/kg (tối đa 75 g), 2 tiếng sau đo đường máu, thấy vẫn cao hơn 200 mg/dl

Nếu nghi bệnh tiểu đường, chúng ta dùng một trong 4 cách định bệnh trên, và nếu thử lại lần nữa, vẫn bất thường như vậy, người bệnh được xem có bệnh tiểu đường. Cần thử 2 lần, chúng ta mới dám nói đúng là có bệnh tiểu đường.

Xin hẹn đến tuần tới, chúng ta sẽ bàn tiếp đến các biến chứng của bệnh tiểu đường. (Trong lúc chờ đợi, mỗi ngày, đi làm về, nhân trời hè còn sáng, bạn thực hiện ngay một chương trình ngừa tiểu đường cho mình chẳng có gì khó: Đi bộ nhanh mỗi ngày, ít nhất 30 phút, ít nhất 5 ngày một tuần. Bị tiểu đường khổ lắm!)

Share this post

One thought on “Tiểu Đường Loại 2