Truyện Nôm Nữ Tú Tài – Nguyễn Văn Sâm

Truyện Nôm Nữ Tú Tài – Nguyễn Văn Sâm

(TVVN.ORG) 喃女秀才

Nguyễn Văn Sâm giới thiệu và phiên âm.

1a Thong dong nhân thuở thanh nhàn,
Thấy trong Kim Cổ Kỳ Quan, sách ngoài,
Họ Văn có nữ Tú Tài,
Con quan Tham Tướng tuổi vời xuân xanh.
Vả thêm quốc sắc khuynh thành,
Đã hay nghề ngựa lại rành nghề cung.
Chân thiếu nữ, giả anh hùng,
Trượng phu mấy kẻ địch cùng kém xa.
Đặt tên là ả Phỉ Nga,
Huyên đường sớm vắng, còn nhà nghiêm quân.
Tống triều đại chấn tư văn,
Nho phong thì thắm, vũ thần thì khinh.
Phỉ Nga có chí cậy mình,
Quyết lòng nấu sử sôi kinh theo thì.
Quần chân, áo chít, cài khuy.
Trá hình làm đấng nam nhi học hành.
Cải danh hiệu ốt Tuấn Khanh,
Lạy cha thôi mới khởi trình tòng sư.
1b Đêm ngày luyện tập thi, thư,
Tư phong chỉnh chiện, ngôn từ thong dong.
Bạn cùng Ngụy Soạn, Tư Phong.
Đua nhau trận bút, vẫy vùng kình côn.
Một phen cá vượt vũ môn,
Ba người đều chiếm khôi nguyên Tú Tài.
Cùng nhau kinh sử dùi mài,
Mặc ai kết chỉ, mặc ai gieo cầu.
Có khi vắng vẻ thư lâu.
Tử Trung nói cợt trình hầu Tuấn Khanh.
Rằng: ‘Hai ta tuổi xuân xanh,
Đồng niên đồng cán khoa danh cũng đồng.
Chước chi biến dịch thư hùng,
Lấy nhau làm vợ làm chồng đẹp đôi.’
Soạn Chi thấy nói mỉn cười,
Rằng âm dương vốn khí trời bẩm sanh.
Ví mà biến tướng cải hình.
Lấy nhau đây cũng thuận tình cưới cho.
Tuấn Khanh có ý thẹn thùa,
E khi ngồi đứng lõa lồ hình dong.
2a. Thời ta khôn nẻo đề phòng,
Giả rằng mượn tiếng tướng công ra về.
Nghĩ mình là phận nữ nhi,
Sớm khuya bè bạn gần cùng lửa hương.
Cùng nhau một chiếu một giường,
Tử Trung, Nguỵ Soạn hai chàng xưa nay.
Sợ khi có kẻ biết hay.
Thời ta cao chạy xa bay mới hào.
Dẫu mà khép nép ra vào.
Nương long sai dậy, má đào hây hây.
Dễ mà gìn giữ đêm ngày.
Lửa gần rơm dễ biến tày quyện cao.
Trót đà thời nữa làm sao,
Vả xem Đỗ tử ước ao trái tình.
Tuổi cùng mười tám xuân xanh,
Soạn Chi nhị thập hai anh quốc tài.
u ta quyết lấy một người,
Kết làm phu phụ sánh đôi phỉ nguyền.
Gác đằng nhờ gió đưa duyên,
Song hai gả ấy sắc hiền tày nhau.
2b Nào đâu đã hẵn hơn đâu,
Dễ mà kết chỉ gieo cầu cho xong.
Một tay nâng mấy quả bồng.
Thiền quyên thời một, anh hùng thời hai.
Chẳng qua duyên phận bởi trời,
Mượn tay tạo hóa thay lời nhân gian.
Một mình nghĩ ngợi lo toan,
Bỗng đâu chim thước kêu vang ngoài lầu.
Càng thêm như giục cơn sầu,
Ngẩn ngơ mặt ngọc rầu rầu vẽ hoa.
Nàng bèn ngữa mặt trông ra,
Trên cây thước đổ xa xa vừa tầm.
Lấy tên miệng nhủ tay cầm,
Đề thơ tám chữ lâm râm khấn nguyền.
Nguyện rằng phát tất ứng huyền,
Bắn con chim thước phải tên rõ ràng.
Chim bay rơi xuống học tràng,
Tử Trung chợt thấy vội vàng ra xem.
Vô tình ai biết sự gì,
Trông sau bỗng thấy tùy nhi gọi về.
3a Cầm tay trao bảo Soạn Chi,
Rằng này thiếu nữ kỳ tài bắn dương.
Tử Trung từ tạ học trường,
Theo hề về tỉnh lưỡng đường xuân huyên.
Soạn Chi thấy chữ đề tên,
Rằng tài thời ắt quả nhiên có tài.
Song hiềm một nỗi sự nhân,
My nga chưa tỏ, gái trai dường nào.
Một mình nghĩ ngợi thấp cao,
Tuấn Khanh trót đã trở vào cải trang.
Lại làm nam tử đường đường,
Chăm chăm bước tới học trường mà lo.
Soạn Chi thấy mặt ngẩn ngơ.
Cầm tên mà ngẩm câu thi chữ đề.
Tuấn Khanh mới bảo rằng thời,
Tên ai bắt đặng chữ gì mà coi.
Soạn Chi rằng lúc mới rồi,
Thấy tên bắn tước có đôi thơ đề.
Đã nên rằng của dị kỳ.
Phỉ Nga chữ ký thiệt thì nữ nhân.
3b Song còn nghĩ ngợi phân vân,
Thiền quyên chưa dễ mấy thân lành nghề.
Tuấn Khanh rằng dám dấu chi,
Phỉ Nga, tên ấy thiệt thì chị tôi,
Phải khi dạo cảnh tìm mai,
Bắn con chim thước bay rơi bên nầy,
Sự tình trình đấy ai hay,
Thiệt tay thiếu nữ, chẳng tay anh hùng.
Soạn Chi rằng mới lạ lùng,
Nữ nhân tài kể đầu lồng thủ khoa.
Hỏi thăm chị cả Phi Nga,
‘Xuân thu đặng mấy, tuổi hoa dường nào.
Đã tầm nơi sánh anh hào,
Hay còn cung cấm lầu cao đợi thì?’
Tuấn Khanh rằng: ‘Hỏi làm chi,
Chị tôi thời cũng như tôi khác nào.
Ngọc lành còn đợi giá cao.
Nhân duyên chưa định nơi nào kết nghi.
Phép nhà chẳng dám phi vi,
Nhắn làm chi hỏi làm chi, ai chường.
4a Rằng anh muốn kết châu trần,
Nghĩa thông gia ấy xây vần cho nên,
Hạnh may hương lửa hữu duyên,
Cũng vì mấy chữ tiền duyên thư đề.
Lựa lời mà nói cho êm,
May mà chị phải nghe em, chớ thì…
Sau mà vẹn chữ vu qui,
Thời anh phải lấy vật gì đưa sang.’
Soạn Chi mở tráp vội vàng,
Đưa ngay một chiếc ngọc trang báu kỳ.
Lại đề tiểu luật một thi,
Rằng này vi vật làm ghi lấy lòng.
Phiền anh gởi đến tướng công,
Trình qua chị ả trướng trung xem tường,
Nay là lấy tấm lòng thường,
Xin thương thấy của thời thương đến người.
Thi rằng:
Cung quế hương đưa trải mấy thu,
Trộm nghe danh giá động lòng Nhu.
4b Tòa ngọc ra tay đem đàn thước,
Sông Ngân nhờ thuở bắt cầu Ô.
Tuấn Khanh nhìn của chịu lời,
Tạ từ thôi mới tái hồi bổn gia.
Mặt hoa luống thẹn lòng hoa,
Than rằng sự bởi trăng già trêu ngươi.
Lòng ta rắp lấy một người,
Bói tên thời lại lạc loài khác tên.
Nàng bèn than thở sự duyên,
Rằng lòng chẳng rắp mà nên lạ lùng.
Tiếc thay chàng Đỗ Tử Trung,
Đồng niên mà lại nghi dung đức tài.
Cùng nhau muốn kết duyên hài,
Song le tên mắc ở nơi tay người.
Soạn Chi chắc đã hẳn mười,
Sự mình chẳng lộ cho ai biết tình.
Đêm ngày tư tưởng một mình,
Tuấn Khanh lại đến tập tành nghề văn.
Soạn Chi sẽ hỏi vân vân,
Tuấn Khanh rằng sự mười phân đã đành.
5a Ngọc Trang em đã đệ trình.
Chị rằng Hội thí danh thành sẽ hay.
Ngọc trang chị chịu cầm tay,
Vâng lời em mới sang tay tức thời.
Xin anh chớ lệ điều chi.
Vinh qui về với vu qui càng mầu.
Soạn Chi rằng chẳng bao lâu.
Nguyện xin như ý sở cầu cho cam.
Đừng ai ra dạ Bắc Nam.
Nỡ chê lươn vắn mà ham chạch dài.
Tuấn Khanh thấy nói mỉn cười,
Trình rằng hổ có đôi nơi cao dầy.
Có tiên thời hậu mới hay,
Đã trồng cây đức ắt dầy đền nhân.
Mấy lời gắn bó vân vân,
Đành hay Thiên Địa quỷ thần chứng tri.
Ta còn lộ chuyện song Nga,
Bỗng nghe ngự chiếu khai khoa cầu hiền. 殀 次
Soạn Chi chợt mới nghe tin,
Rủ hai anh bạn cùng lên kinh kỳ.
5b Tuấn Khanh có ý trở về,
Trình quan Tham Tướng xin đi kịp ngày.
Cha rằng con gái nữ hài,
Thi Hương đã đỗ Tú Tài làm hay.
Lại đòi Hội thí chi rày,
Phòng khi sự giác nữa mày làm sao?
u là giả chước làm cao,
Anh em ai biết sự nào mà nghi.
Thốt thôi Đỗ Tử, Soạn Chi,
Hai người đều đến rủ đi vào trường.
Tuấn Khanh vâng cứ nghiêm đường,
Giả làm bị bệnh bất thường từ thi.
Hai người khi ấy ra đi,
Tới nơi đầu quyển vào thi lấy tài.
Công danh ai kẻ nhường ai,
Hai người đều đỗ tam khôi bảng vàng.
Tiếc thay tài Tuấn Khanh chàng,
Chí trai thời cũng vẻ vang như người.
Tử Chi chiếm được khoa khôi,
Ninh ninh liền nhớ đến lời định thân.
6a Về nhà Tham Tướng họ Văn,
Nào ngờ thời vận gian truân quải ngày.
Phải thằng Binh Đạo sất loài,
Cùng Văn Tham Tướng bất hài đã lâu,
Nó làm một bản vọng tâu.
Vua vời Tham Tướng vào chầu giam tra.
Nhưng cho có một Tú Tài,
Rằng thời công tử là người văn nhơn,
Tuấn Khanh thời cũng theo chơn,
Tìm vào trong trướng ân cần dặn cha.
Mấy lời sau trước thưa qua,
Mưa rào lệ ngọc, nước sa nên vừng.
Rằng xưa có gái Đề Oanh.
Cứu cha khỏi nạn nên danh nữ hài.
Tôi nay cũng phận nữ hài,
Xin soi gương trước kịp nơi đạo hằng.
Nói thôi mở túi lấy vàng,
Chia cho kẻ giữ ngục đàng làm ân.
Rằng thời quan pháp vô thân,
Song le cũng lấy chữ nhân làm đầu.
6b Khoan cho người giải tâm sầu,
Đội ơn lượng cả các hầu ngục quan.
Ngục trường mấy kẻ đều thương,
Vâng lời liền để lão quan ra ngoài.
Tướng công sẽ bảo Tú Tài.
Là rằng con gái nữ hài đào thơ.
Tiến kinh vạn lý trình đồ,
Phòng khi ấm lạnh lộ đồ ai theo.
Nàng rằng ngựa cỡi cung đeo,
Rừng hoang nội quạnh, hiễm nguy ngại gì.
Miễn là giải đặng oan khiên,
Một đoàn phụ tử thiên thu an lành.
Lạy cha con kíp khởi trình,
Về nhà khi ấy một mình lo toan.
Gọi Văn Long tới thở than,
Rằng bây giờ lúc hiễm nàn gian nguy.
Quan sơn ngàn dặm quản chi,
Song hiềm thiếu kẻ nữ nhi theo hầu.
Ta là thân gái bọt bèo,
Vì cha nên quyết phải liều mình đi.
7a Phiền ngươi kiếm lấy tùy nhi,
Trá hình nam tử mà đi theo cùng.
Long rằng xin cả vợ chồng,
Quải bầu, dắt ngựa mang cung theo hầu.
Vợ chồng Long mới bảo nhau,
Rằng trong tình nặng ơn sâu chưa đền.
Bây giờ người phải oan khiên,
Không nhưng người sá ngoan phiền đến ai.
Con người quốc sắc nữ tài,
Còn liều chẳng ngại đường dài dặm xa.
Huống chi thân kẻ nhưng ta.
Mình đừng e lệ đường xa nẻo gần.
Miễn lòng ta ở có nhân,
Ắt là trời đất đền ơn sau nầy.
Vợ chàng Long cũng ngoan thay,
Mặc đồ nam tử ra ngay tức thì.
Đổi thay quần áo nữ nhi,.
Nghe lời chồng dạy thẳng ngay vào nhà.
Ba người mưa nắng dãi dầu.
Một cung, một ngựa, một bầu lân la.
7b Chẳng nề muôn dặm đường xa,
Chơn đi miệng niệm Di Đà hộ thân.
Khấn rằng Thái Thượng Lão Quân,
Cỡi rồng hóa phép phong vân chớ chầy.
Kìa trời cao, nọ đất dầy.
Xét soi kíp giải oan nầy cho xong.
Bèn làm văn sớ một phong,
Khấn cầu thiên địa thổ công chư thần.
Sớ rằng:
Thành Đô phủ, Cẩm Trúc huyện,
Tín nữ văn thị, tên là Phỉ Nga,
Cầu khẩn cho cha, tên là Văn Trúc,
Phải thằng quái bạc, tích dĩ tiềm thù,
Cố ý mang vu, phụ thân bị tù,
Thiên địa giáng phước, kíp giải oan khiên.
Cha đặng bình yên, lại về tướng phủ,
Trúc tiễn ước cũ, cho đặng duyên hài,
Khẩn bái đất trời, thần linh chư vị,
Sở cầu như ý, sở nguyện tòng tâm,
8a Chứng thử thốn thầm, cẩn phong thượng sớ.
Cẩn phong văn sớ vân vân,
Ngày đi tối lại nghỉ chơn khẩn cầu.
Mưa chan hòa nắng dãi dầu,
Thành đô phủ ấy đã hầu tới nơi,
Lầu Tần quán Sở thảnh thơi,
Tạm vào trú ngụ nghỉ ngơi nhà hàng.
Nào ngờ cách bức liễu tường,
Trông sang thấy có một nàng tiểu thơ.
Vẽ say mặt mũi nhẫn nhơ,
Long lanh mắt phụng thẩn thờ mày nga,
Giở mành cất mặt trông ra,
Thấy chàng liền cất bước hoa đứng rình.
Người quốc sắc vẽ khuynh thành,
Bên tường ghé mắt dòm hàng phong tư,
Gẫm rằng thiệt đấng thi thư,
Dung nghi chỉnh chiện, ngôn từ khoan thai.
Hẵn là danh sĩ cao tài,
Đi đâu đồ đệ lạc loài đến đây?
8b Hay là ông nguyệt xe dây.
Rủi dunchàng đến chốn nầy cùng ta.
Mặt hoa ẩn bóng tường hoa,
Ngẫu riêng thử ý chàng ta dường nào.
Càng nhìn càng nổi trận rào,
Nương long thốn thức, áo bào mưa chan.
Biết ai mà đặng thở than,
Chước chi đây đấy giao hoan một phòng.
Thiền quyên đã rõ anh hùng,
Sao anh hùng chửa rõ lòng thiền quyên.
Ruột tằm gan vượn nào yên,
Bồi hồi chưa định kinh quyền làm sao!
Tuấn Khanh lập trí làm cao.
Giục hề lấy rượu đưa vào một phong.
Chàng bèn ngồi nghỉ thong dong,
Tạm bày tiệc ngọc chén xuân la đà.
Bỗng đâu xảy thấy mụ già,
Tay bưng bát ngọc, bàn ngà, cam lê, 今古奇觀
Trình rằng lấy tấm lòng quê,
Tiểu thư tôi ở gần kề lân gia.
9a Vật tuy mọn chút là thường,
Song le nghĩa trọng ngàn vàng nặng thay.
Tuấn Khanh đương lúc giở say.
Rằng: ‘Lòng trọng khách, khách rày đội ơn.
Từ ru? Lại bảo rằng hờn.
Lấy ru? Chưa rõ căn nguơn dường nào.
Đã hay vay mận trả đào,
Song ơn nầy chẳng biết bao giờ đền!
Vả bấy nay chửa từng quen,
Nào ai biết họ tường tên bao giờ.’
Mụ rằng nàng Cảnh tiểu thơ,
Con quan Tham Tướng khi xưa, kén chồng.
Ở cùng ông ngoại, tướng công,
Thấy chàng trượng mạo nghi dung khác thường.
Vả thêm muôn dặm đường trường,
Qua đây là chốn phố hàng hôi tanh.
Sẵn sàng có của ngon lành,
Cho nên nàng mới sai hành tôi đưa.
Gọi là trộm tấm lòng thơ,
Họa nên kim cải duyên ưa chăng người.
9b Tuấn Khanh chịu lấy, mỉn cười,
Bèn ngâm đoạn luật thử chơi xem lòng.
Thơ rằng:
Ơn lòng hậu đãi khách xa đàng,
Quí vật nầy xem trọng dường vàng,
Hiềm chút lạ lùng lòng chưa rõ,
Lấy chi làm của trả ơn nàng.
Bút hoa tay thảo cẩn phong,
Gởi lời mụ lão tạ lòng ân nhân.
Lãnh lời mụ lão ra sân,
Gọi hề sẽ hỏi vân vân mọi lời.
Văn Long mách bảo rạch ròi.
Rằng chàng công tử Tú Tài họ Văn,
Chưa đẹp duyên chưa nạp thân,
Nhân sao mụ hỏi ân cần làm chi?
Nghe thôi mụ lão ra về,
Mấy lời bộc bạch sự đi cho nàng,
Nàng từ xem thấy thơ chàng,
Vả say trượng mạo lại tường họ tên
10a Bỗng đâu như dắt cơn phiền.
Bèn đề một bức tiên vân như vần.
Thơ rằng:
Trộm nghe quân tử trẩy qua đàng.
Thấy mặt nhìn xem trọng dường vàng.
Chứng có tầm lòng đưa vật mọn,
Xin thương đừng ghét: Giả ân nàng.
Giục già đem tới lang quân,
Lựa lời thưa thốt ân cần cho thông.
Nàng thời vào gởi phú ông,
Rằng tôi thấy gả con dòng họ Văn,
Thiệt là tài tử văn nhân,
Dung nghi diện mạo thập phân chỉnh tề,
Trú bên tiểu xá tạm thời,
Lòng tôi cũng muốn kết hài hợp duyên.
Đã tra rõ họ tường tên,
Dám trình ông dạy có nên chăng là?
Phú ông tính khí thiệt thà,
Rằng lời cháu nguyện ông đà nhớ đây.
10b Bây giờ phận đẹp duyên nầy,
Gọi hề lấy áo ông nay ra mừng,
Tuấn Khanh còn tiệc tưng bừng,
Đã nghe tin nhạn bay chừng tới nơi.
Mụ già rén rén trình lời,
Rằng thơ nầy của chủ tôi trong lầu.
Dạy tôi đem đến tới hầu,
Nguyện xin quân tử hảo cầu kết duơn.
Chàng liền mở bức tiên vân,
Đọc thơ mình lại ngợi khen nữ tài,
Tiếc thay là cũng một loài,
Trượng phu mà kết duyên hài đẹp đôi.
Lặng ru? sợ bảo mắc lời.
Chê thời lại sợ người cười hẹp dong.
Phải tìm quỷ kế mới xong,
Rằng ta đã đội ơn lòng xiết bao.
May chân bước đến vườn đào,
Giáng Hương, Từ Thức dễ nào gặp tiên.
Lửa gần hương muốn bén duyên,
11a Anh hùng nỡ phụ thiền quyên hỡi chàng
Song hiềm đã có tao khang,
Chữ rằng bất khả hạ đàng biết sao!
Mụ rằng thục nữ anh hào,
Làm chi e lệ thấp cao hỡi chàng.
Nguyền xưa mụ đã hỏi chường,
Mới đem duyên kết cùng chàng, không đâu!
Nỡ nào ruồng rẫy tôi nhau!
Đã nơi khẩn nguyện, chỗ cầu lại vong!
Mụ còn năn nỉ chưa xong,
Trông ra đã thấy phú ông tới gần.
Tuổi vòng ngoại thất thập tuần.
Phơ phơ tóc bạc, vân vân râu rồng.
Đến chào công tử tướng công,
Mừng rằng hạnh ngộ tương phùng đến đây.
Già nay có cháu thơ ngây,
Con quan Cảnh tướng bấy nay ở cùng.
Mồ côi vả dự con dòng,
Theo đòi kim chỉ nữ công kịp người.
Chưa nơi phận đẹp duyên hài,
Mặc lòng con trẻ chọn người hợp duyên.
11b Thấy chàng công tử sĩ hiền,
Dám xin hạ cố tùng quyền nên chăng.
Tuấn Khanh bèn mới thưa rằng,
‘Đội ơn quốc lão xem bằng Thái sơn.
Mến thương đến kẻ sĩ hàn,
Chẳng so hơn thiệt, chẳng bàn trọng khinh.
Song nàng dòng dõi tướng khanh,
Đã khuynh quốc sắc lại danh nữ tài.
Tôi là vũ tướng nhi hài,
Hổ thân nam tử dùi mài cung đao.
Dám đâu đọ khách lầu cao,
Bao giờ đai bạc áo bào sẽ hay.
Vả còn nghiêm phụ khi nay,
Mắc oan nên bận dạ nầy giải oan.’
Lão quan nghe nói nguồn cơn,
Gẫm rằng thiệt kẻ sĩ hàn hiếu trung.
Khuyên người người chẳng nghe cùng,
Về không lại sợ mất lòng cháu ta.
u là già dụng chước già,
Tìm lời phương tiện ắt là phải nghe.
12a Nhủ rằng ngọc diệp kim chi,
Lứa đôi xem cũng phải thì đẹp đôi.
Nghe già chàng hãy chịu lời,
Bẩm qua nghiêm phụ để người đặng hay.
Việc rồi chàng sẽ về đây.
Lễ nghinh hôn ấy già nay thân giùm.
Thấy lời lão tướng cạn cùng,
Chàng liền nhớ đến Tử Trung bạn hiền.
Còn không chưa định nhơn duyên,
Mới toan một chước tạm quyền giả danh.
Rằng ơn lão tướng hậu tình,
Đoái thương đến khách sĩ hành tha hương.
Dạy lời phương tiện hai đường,
Xin vâng kẻo bận lòng vàng nặng thương.
Trong mình lấy gói ngọc trang.
Tay dâng rằng có vật thường làm tin.
Gọi rằng tiểu lễ tùng quyền,
Cho người đành dạ, tôi xin khởi trình.
Nguyện cho vạn sự giai thành,
Thời tôi sẽ đến vấn danh lễ thường.
12b Phú ông lãnh lấy ngọc trang,
Đưa về giao phó cho nàng tiểu thơ.
Nàng vâng lãnh lấy bấy giờ,
Như khơi bể ái như xua cơn sầu.
Lão ông bèn trở lại lầu,
Truyền làm tiệc rượu mừng hầu tân lang.
Gọi là lễ tiễn lên đàng,
Phó kinh thành sự thời chàng hồi qui.
Tiệc rồi từ tạ ra đi.
Gác yên cật ngựa, hai hề theo sau.
Thảnh thơi thơ túi rượu bầu.
Thẳng dong dặm liễu, vó câu bước ngàn.
Gập ghềnh cách trở quan san.
Kìa non Thứu Lĩnh, nọ ngàn Dương Quan.
Ngán thay nỗi Cảnh thư nương,
Từ ngày chịu lễ ngọc trang của chàng.
Ruột tằm đoài đoạn tơ vương,
Tóc mây biếng chải, cơm thường thờ ơ.
Mặt hoa quái dạng ngẩn ngơ,
Khúc cầm biếng khải, lá thơ ngại đề.
13a Mong cho chàng kíp trở về,
Tạ ơn ông nguyệt, vu qui phỉ nguyền.
Lạy trời kíp giải oan khiên,
Cho quan Tham Tướng bình yên về nhà.
Cho chàng công tử dường hoa,
Mau chưn trở lại giao hòa cùng tôi.
Lâm râm miệng & mấy lời,
Tuấn Khanh trót đã tới nơi kinh kỳ.
Tìm anh Đỗ Tử, Soạn Chi,
Mừng tân quan vả đến thì giải oan.
Tử Trung chợt thấy ngọc nhan,
Chưn giày trở gót, khoan thai miệng chào.
Rằng xin quí hữu tạm vào.
Tha hương ngộ cố, xiết bao là mừng.
Hai người mừng rỡ tưng bừng,
Kẻ vui cố hữu, người mừng tân quan.
Cùng nhau đồng tiệc đồng bàn,
Tuấn Khanh hỏi Ngụy tôn nhan đâu rày.
Tử Trung bèn mới thưa bày,
Rằng anh Ngụy Soạn những ngày thấy tên.
13b Bảng vàng xem đặng khôi nguyên,
Thẳng dong xe ngựa về miền bên anh.
Tuấn Khanh gẫm biết chơn tình,
Làm thinh kẻo lộ sự mình hở hang.
Rằng tôi muôn dặm đường tràng,
Lộ đồ chẳng kịp Ngụy chàng vinh quy.
May còn quý hữu đây thì,
Xin em thương nặng lòng vì phụ thân.
Tuấn Khanh kể hết vân vân,
Tử Trung nghe hãn ân cần duyên do,
Nói rằng phải bước trả thù,
Cho tôn bá phải oan tù gian truân.
Anh thì tua lấy một văn.
Cho tôi tâu đến thánh quân cửu trùng.
Phiên triều vào gởi thong dong,
Xét soi cho kẻo oan lòng kẻ ngay.
Tôi xin cứu khỏi nạn nầy,
Gọi là kẻ mỏng người dầy đở nhau.
Tuấn Khanh bèn giải cơn sầu,
Thảo thư một bức đệ hầu quan nhân.
14a Tử Trung thấy hết vân vân,
Sắm sanh áo mão, dời chưn tức thì.
Tuấn Khanh bèn bảo tùy nhi,
Đi chơi, hỏi đến kinh kỳ mấy khi!
Mảng xem quán nọ lầu kia,
Tử Trung đã kịp gót đi đến nhà.
Nhác xem bên góc chiếu hoa,
Tiểu hàm khóa ngỏ, người hòa vắng tanh.
Đến liền xem của Tuấn Khanh,
Giở ra thấy sớ chú danh nữ hài.
Khen rằng thiệt đứng nữ tài,
Xưa nay ai biết rằng ai là gì.
Chàng bèn cất sớ dấu đi,
Tiểu hàm lại để cứ y, nào ngờ.
Tử Trung tư tưởng thẩn thơ,
Tuấn Khanh sau mới thẩn thơ trở về.
Tử Trung khiến nói vân vi,
Dắt tay liền mới ngồi kề cùng nhau.
Rằng anh em những bấy lâu.
Bây giờ hẵn phỉ sở cầu từ đây.
14b Tuấn Khanh bất ý nào hay,
Gẫm mình mình lại nghĩ nay sự mình.
Rằng khi cử động tọa hành,
Thì ta đến chẳng lõa hình khi nao.
Khác chăng một chút má đào,
Nương long nó đã cao cao bề dầy.
Ví mà chàng có biết hay,
Ba kỳ thời đã chi còn đến nay!
Vậy bèn giả hỏi rằng thì,
Việc chi quí hữu trêu ngươi bấy chàng.
Tử Trung hỡi hỏi hạch chàng,
Ai ngờ công tử là nàng nữ nhân.
Khi xưa nói cợt sự xuân,
Chước chi biến dịch hôn nhân chớ thì.
Mới hay nhân nguyện thiên tùy,
Lọ là đôi hỏi làm chi nữa mà!
Tuấn Khanh đã rõ mình tà,
Phải lừa diệu thủ, Pháp Loa khôn trình.
Nhưng thì mình chửa biết mình,
Hỡi còn khép nép thù hình như không.
15a Sớ trong tay áo Tử Trung,
Lấy ra hỏi chữ cẩn phong ai đề.
Kìa tang nọ tích làm ghi,
Há vô tang tích mà phi bạn nầy.
Tuấn Khanh đỏ mặt, tía mày,
Nương long thốn thức, gót giày dời chưn.
Hình như phi điểu thất quần,
Lạ lùng khôn nẻo ẩn thân náu mình.
Nghĩ mình trót lộ sự mình,
Dám xin bày tỏ chơn tình, biết sao!
Lạy nao thôi dĩ đã nao
Hãy khoan khoan đó má đào gởi thân.
Cũng mong bể ái nguồn ân,
Song thì đã trót định thân cùng người.
Ngựa nào bắt đặng đôi yên,
Cho nên tôi phải bói tên khấn nguyền.
Lòng tôi mộ sắc tham tài,
Hai anh quyết lấy một người kết duyên.
Bắn chim có chữ ứng huyền,
Ai hòa bắt đặng thời nên vợ chồng.
15b Phải tay Ngụy Soạn anh hùng,
Đặng tên lại gởi thư phong ngọc lành.
Chữ rằng tòng nhứt nhi chung,
Chẳng thời dám tiếc tiện hình nầy đâu.
Chàng rằng báo ứng nhiệm mầu,
Lặng nghe ta kể trước sau cho tường.
Nguyên xưa ở chốn học trường,
Đặng tên đầu thướcthiệt chàng Tử Trung.
Mới hay thiên đạo chí công,
Bây giờ lại rõ hình dong rõ ràng.
Chữ rằng hạ thủ vi cường,
Ngọc nầy sẵn đặng, ngọc trang làm gì.
Nàng rằng hãn thật thế thì,
Tên đề mấy chữ có ghi chăng là.
Chàng rằng phưởng phất ngày xa,
Nghĩ ra thì cũng nhớ ra quên gì.
Đề vân:
Thiên bất hư lạc,
Phát tất ứng huyền,
Phi Nga tự ký.
Tuấn Khanh rằng mới dị kỳ,
Thế mà anh Ngụy Soạn Chi nhìn càn.
16a Chàng rằng thiên vận tuần hoàn,
Kẻo kêu rằng hiếp rằng quen, xin đừng,
Toại lòng hương lửa tưng bừng,
Tạm quyền ông nguyệt, xích thằng xe dây.
Trăng trăng, gió gió mây mây,
Kẻ yêu quốc sắc, người say anh tài.
Duyên nầy sánh với trời dài,
Bỏ công đèn sách dùi mài xưa nay.
Bỗng đâu dun rủi tới đây,
Tưởng rằng cố hữu, ai hay duyên hài.
Trượng phu sắt sắt mới tài,
Thiền quyên khéo nhẽ, quen hoài chẳng tha.
Vin cành âu hẵn bẻ hoa,
Vây lần màn Đỗng, nàng ta bước vào.
Chàng liền cởi áo cẩm bào,
Thiền quyên sánh với anh hào giao hoan.
Trướng loan nghiêng ngữa gối loan.
Thắm duyên thần nữ, phỉ nguyền văn nhân.
Vui vầy bể ái nguồn ân,
Mưa tuông đĩnh Sở, mây vần ngàn Tương.
16b Khắc giờ hơn nửa ngàn vàng,
Say sưa vẻ nguyệt mơ màng giấc mai.
Cùng nhau đã phỉ duyên hài,
Nàng bèn thân thỉ trình lời vân vân.
Thiếp nay là phận nữ nhân,
Song mình đã phó lang quân cầm quyền.
Song còn nghĩ ngợi chưa yên,
Nỗi Soạn Chi trót nhìn tên phải nhằm.
Nay tôi đã lựa sắt cầm,
Ắt chàng Ngụy Soạn tủi thầm không đâu.
Tôi xin lập một chước mầu,
Tấn xưa lấy ngựa dịch trâu lọ là.
Nguyên xưa ngày trước đi qua,
Nghỉ thành đô quán gần nhà phú ông.
Thấy nàng thục nữ hình dong,
Ngư trầm lạc nhạn lọt vòng nhân gian.
Con nhà Cảnh tướng tiền quan,
Thấy tôi muốn kết phụng loan duyên lành.
Tôi đà làm chước từ hành,
Song nàng chỉ quyết một tình khăng khăng.
17a Vậy tôi phải lấy ngọc trang,
Mượn đồ chàng Ngụy đưa sang cho nàng.
Lấy làm tiểu lễ vật thường,
Rắp ranh để kết duyên chàng no đôi.
Kẻo tôi trước đã hứa lời,
Bói tên thời ở tay người, biết sao!
Mới hay tiền định thiên tào,
Rủi dun thiếp bỗng tìm vào đến đây.
Ơn chàng thương đã hậu thay,
Muốn đem nàng ấy về tay Ngụy chàng.
Khác nào vàng lại đổi vàng,
Kẻ về bên ấy người sang bên nầy.
Tử Trung thấy nói mừng thay.
Rằng thì diệu thủ ta nay đành lòng.
Còn đi xem việc tướng công,
Sớm qua đã tấu cửu trùng ngự coi.
Tụng quan Lại Bộ tra rồi,
Ta đi xem lấy thượng tài làm sao.
Tử Trung bước đến lầu cao.
Thấy quan Lại bộ xin vào tấu tri.
17b Phán rằng Tham tướng trung nghì,
Sai ra trọng trấn biên thùy an dân,
Thằng Binh Đạo ở bất nhân,
Mưu đồ ngụy kế trung thần oan khiên.
Tội thằng Binh Đạo đã nên,
Đem nước Đông Hải thập niên làm kỳ.
Họ Văn phủ nội vật gì,
Phó hoàn Tham tướng lãnh về phủ trung.
Lại nhưng trọng trấn đổng nhung,
Truyền quan án trấn cứ công phụng hành.
Tử Trung nghe rõ phân minh,
Vợ chồng sắm sửa khởi trình vu qui.
Đến nhà, Tham tướng đã về,
Ngoài dinh, Ngụy Soạn còn kề đợi tin.
Tưởng rằng về tới thì nên,
Chẳng ngờ đã phỏng tay trên, nực cười.
Tổ tôm kia khéo bất tài,
Thập Thành ngồi lặng, Xin Hai lấy tiền.
Tuấn Khanh làm chước tùng quyền,
Đổi thay quần áo như in mọi ngày.
18a Đến mừng Ngụy Soạn trình bày,
Rằng em cam chịu lỗi nầy xiết bao.
‘Nghe rằng anh đỗ bảng cao,
Vội mừng kể đã xiết bao là mừng.
Cho cam lần suối pha rừng.
Thần kinh chỉ nẻo tới chừng thăm tin.
Đành hay có chí thì nên,
Khôi nguyên mừng lại kết hôn phải thì.
Chữ rằng thiên lý giai kỳ,
Lọ bày lá thắm, lọ xe chỉ hồng.
Nay mừng gặp hội kỳ phùng,
Dám xin tạm trú thong dong mấy ngày.
Em về bạo bạch trình bày,
Bẩm qua nghiêm phụ người hay sự lòng.’
Nàng bèn vào lạy tướng công,
Giải niềm gia sự thủy chung tự tình.
Rằng: ‘Tôi có việc tại kinh,
Việc mình mình lại sự mình mình hay.
Bởi chưng văn sớ cầm tay,
Tiện khi cầu khẩn đêm ngày cho cha.
18b Bỗng quên để hở hòm ra,
Tử Trung xem thấy biết là nữ nhân.
Lộ tình vả nặng hàm ân,
Cho nên chàng ép hôn nhân, đã thành.
Lạy cha xin thú chân tình,
Chẳng say hoa nguyệt, chẳng khinh phép nhà.’
Tướng công mừng rỡ thay là,
Rằng thì gái trả ơn cha mới tài.
Mừng con đã đẹp duyên hài,
Cũng là duyên phận tại trời xui ra.
Nhân sao thấy gả tân khoa,
Ngựa xe đến trú bên nhà đã lâu.
Rằng xưa có thấy vào hầu.
Hỏi han xem ý ra mầu rắp ranh.
Cha thời làm cách vô tình,
Khách thời ra dạng đinh đinh một lòng.
Vắng con cha chẳng chuyện gì,
Bây giờ đã vậy khách mong nỗi gì.
Nàng bèn thưa thốt vân vi:
‘Bói tên chàng Soạn toan khi lận sòng,
19a Được tên là Đỗ Tử Trung,
Con đã tra thiệt thủy chung rõ ràng.
Trình qua nghiêm phụ đặng tàng.’
Soạn Chi đến quán mừng chàng Tử Trung.
Rằng: ‘Tôi thấy sự lạ lùng,
Cho nên phải đến bàn cùng quí huynh,
Nguyên tôi giao với Tuấn Khanh,
Chị chàng tôi có rắp ranh Tấn Tần.
Giao rằng chiếm đặng bảng xuân,
Trở về thời sẽ hôn nhân kết nguyền.
Vả tôi đã chiếm khôi nguyên,
Cứ lời giao ước cho nên tới hầu.
Ngỡ là như ý sở cầu,
Ai ngờ biến cải ra mầu bạc đen.
Nỡ nào ở thế cho nên,
Nhẹ bên đai bạc, nặng bên má hồng.
Thiền quyên nỡ phụ anh hùng,
Để anh hùng luống mến lòng thiền quyên.
Phiền anh tất lực một phen,
Bẩm qua Tham Tướng có hay chăng chàng.’
19b Thấy lời chơn thật khá thương,
Tử Trung mới bảo sự tường cho hay.
Rằng trong tìnhnghĩa chu thai,
Khá thương có một hai ngày rắp ranh.
Dám trình sự gả Tuấn Khanh,
Cải trang bè bạn học hành cùng ta.
Lần lần năm đã rõ ba,
Trá hình nam tử, thiệt là nữ nhân.
Bởi chưng để lộ sớ ra,
Cùng tôi thì đã giao hòa kết duyên.
Mới hay thành sự tại thiên,
Một lời ước cợt mà nên vợ chồng.
Rằng thì đã vẹn chữ tòng,
Chị thời chẳng có, anh cùng cạn chi.
Tỏ bày còn dám dấu chi,
Anh em là nghĩa lan chi bạn vàng.
Soạn Chi nghe nói bàng hoàng,
Giục hề sắm sửa lên đàng hồi gia.
20a Giận rằng thác kế đàn bà.
Soạn Chi tưởng lại nghĩ mà hổ ngươi.
Tìm lời trợ thẹn lấy bài,
Một ngày mắc tiếng, muôn đời tạc bia.
Thế gian họa hổ họa bì,
Tri nhơn tri diện ai hề tri tâm,
Sự nầy ta trót đã lầm,
Vậy bèn kể lể than thầm xưa sau.
Sắc tài ai biết ai đâu,
Rủi may tại phận ta hầu biết sao!
Sắt cầm duyên những ước ao,
Lượng công trình kể xiết bao công trình.
Vô tình thay khách vô tình,
Nỡ đem lòng bạc mà khinh nghĩa vàng.
Thấy lời than nghĩ cũng thương,
Tử Trung mới bảo Ngụy chàng cho hay.
Đã nên, may khéo là may.
Lễ nghinh hôn đã đặt bày vừa xong.
Phiền anh vào yết tướng công,
Cho em làm lễ cúc cung nhà thờ.
20b Soạn Chi mặt mũi lờ đờ,
Đười ươi giữ ống, hững hờ tính sao?
Chẳng đi ấy cũng ra cao,
Đi thì còn mặt mũi nào mà đi?
Thôi thôi ừ nghĩ mà chi?
Lời rằng chữ vị là vì quản bao.
Gọi hề sắm sửa cho tao,
Đồng cân đai bạc cẩm bào nghiêm trang.
Bèn vào Văn thị từ đường,
Cứ trong hôn lễ phần hương khẩn cầu.
Nguyện xin bao ứng nhiệm mầu,
Họ Văn họ Đỗ rễ dâu thọ trường.
Tướng công mở tiệc rõ ràng,
Khuyên mời tân khách họ hàng no say.
Đương cơn tiệc ngọc vui vầy,
Tráp trầu nàng mới sắp bày đưa ra.
Lễ mừng hai họ gần xa,
Rồi nàng lại trở gót hoa về phòng.
Vợ chồng vào lạy tướng công,
Trở ra cùng Ngụy mạch lòng vân vi.
21a Rằng ba ta nghĩa lan chi,
Phiền anh tạm trú đợi thì sẽ hay.
Lễ mừng hai họ gần xa,
Rồi nàng lại trở gót hoa về phòng.
Để tôi tuyển trạch đặng ngày,
Cùng nhau ta sẽ vui vầy vinh quy.
Soạn Chi ngồi lặng tư lương,
Ra chiều có ý bẽ bàng lắm thay.
Giờ lâu Soạn mới thưa bày,
Dạy rằng đợi một hai ngày thời vâng.
Vợ chồng Đỗ Tử về phòng,
Sắm sanh, đồ đệ thẳng dong lên đàng.
Vó câu khoan bước dặm tràng,
Chỉ thành đô phủ chốn hàng ngày xưa.
Mong cho thấy mặt tiểu thư,
Nạp nghinh hôn lễ ta đưa nàng về.
Gả cho anh Ngụy Soạn Chi,
Cùng nhau ta sẽ vu quy một đoàn.
Còn đương than thở sự duyên,
Thành đô phủ ấy gần miền tới nơi.
21b Thấy nghe tiếng nhạc vang tai,
Giục lòng thiếu nữ viễn hoài nhớ trông,
Vội mừng ngỡ Văn tướng công,
Nào hay Đỗ Tử tới trong thính đàng.
Phú ông sắm sửa vội vàng,
Ra hầu quý hữu chưa tường duyên do.
Rằng tôi lão dã hèn ngu,
Việc chi xin chỉ giáo cho mừng lòng.
Bấy nay chàng Đỗ Tử Trung,
Khuyên mời quan lão tướng công tạm ngồi.
Cho tôi gởi một hai lời,
Có tin hỷ sự vầy vui thay là,
Rằng anh Ngụy Soạn Thám Hoa,
Đồng song vả lại đồng khoa bảng vàng.
Ngày xưa có gởi ngọc trang,
Vốn đem duyên kết cùng nàng tiểu thơ.
Lễ nghinh hôn cậy tôi đưa,
Phiền quan lão tướng chọn giờ nghinh xe.
Mấy lời, lão tướng ngồi nghe,
Rằng: ‘Tôi tuổi tác hàn vi phiếm tài,
22a Có còn con gái nữ hài,
Nguyên xưa đã lấy Tú Tài họ Văn
Chàng còn trở việc nghiêm quân,
Cho nên chưa định hôn nhân đưa về.
Gởi rằng lời thiệt lòng quê,
Còn không lão dám tiếc chi hỡi chàng,
Tử Trung rằng vốn ngọc trang,
Tuấn Khanh đã đổi cho chàng Soạn Chi.
Họ Văn đã vẹn vu quy,
Lại giao một bức tiên thi đệ trình.
Phiền già đem tới mặt nàng,
Nhìn xem tự dạng mới tường sự duyên
Nàng nhìn trong bức hoa tiên,
Thảo thư thì hẵn quả nhiên chữ mình.
Song hiềm một nỗi Tuấn Khanh,
Bấy lâu bỗng vắng phong thanh cá nhàn.
Chước nào thấy mặt tiểu quan,
Cho cam công kẻ hồng nhan đợi chờ.
Quấy người thay bấy ông tơ,
Xe dây chểnh mảng, thẫn thờ niềm đơn.
22b Chước chi đặng tỏ căn nguơn,
Ngay tin cho biết bạc đen cho tường,
Nhân sao nhận lấy ngọc trang,
Xưa nay ai biết Ngụy chàng là ai.
Dạy chi những sự trái tai,
Thiên duyên chẳng lọ dễ nài ép duyên.
Ví mà cả thế cậy quyền,
Đã đành bích thủy hoàng tuyền thấy ai.
Phiền ông ra gởi lạy người,
Phú ông lại cứ như lời trình qua,
Tử Trung nghe nói thiết tha,
Sai quân về gởi hầu bà tới đây.
Dặn cho tỏ biết nỗi nầy,
Trước sau minh bạch thi bài mới xong.
Nàng vâng trang điểm thong dong,
Lên xe liền đến phú ông * đường.
Nực cười thay Cảnh thư nương,
Nhác trông xa ngỡ em chàng Tuấn Khanh.
Ghé dòm trong bức mành mành,
Nhìn xem thể dạng sắc hình như in.
23a Nghĩ rằng nàng tới đem tin,
Ắt là ta hẵn phỉ nguyền từ đây.
Vội vàng liền trở gót giầy
Mời rằng nương tử vào ngay trong phòng.
Ong mừng bướm bướm mừng ong,
Kẻ đem tin nhạn, người mong thư truyền.
Hỏi thăm công tử bình yên.
Đến đây nàng rắp hàn quyên việc gì?
Tuấn Khanh rằng: ‘Phận nữ nhi,
Chấp kinh lại phải tùy thời cho thông.
Thiệt thời ngày trước đi qua,
Trá hình nam tử nơi ta rõ ràng,
Bởi chưng có việc nghiêm đường,
Cải trang cho tiện đường trường xông pha
Nay ta đã vẹn thất gia,
Trượng phu mới trạng tân khoa nhà ngoài.
Còn chàng Ngụy Soạn quốc tài,
Chưa nơi nào kết duyên hài xứng cân.
23b Thấy nàng thiệt đáng phu nhân,
Cho nên tâm sự ân cần đem sang.
Vốn ngày xưa chiếc ngọc trang.
Thiệt thì của Ngụy Soạn chàng vấn danh.
Bởi ta ngày trước trá hình,
Nên bây giờ phải thân hành trình qua,
Nàng thời sắm sửa bước ra,
Chào quan Hoàng Bảng đồng khoa lấy lòng.
Trở vào lạy tạ phú ông,
Chị em ta sẽ điều cùng vu quy.’
Mấy lời nàng Cảnh ngồi nghe,
Nghĩ rằng chưa rõ Soạn Chi dường nào,
Nhưng thì khoa mục tướng khanh,
Có hình thì lại có danh ắt là,
Nàng vào minh bạch chường qua,
Phú ông nghe biết lòng hòa mừng thay.
Truyền làm tiệc ngọc vui vầy,
Lễ nghinh hôn cũng đặt bày nghiêm trang.
Nàng vào lạy tạ từ đàng,
Phú ông thôi mới mời chàng Tử Trung
24a Tiệc rồi đồ đệ thong dong,
Xe xe ngựa ngựa thẳng dong lên đàng,
Nhìn xem quốc sắc thập phần,
Nghĩ rằng xuân lại thêm xuân càng mầu.
Mừng lòng, vã toại sở cầu,
Người xe chỉ thắm, tôi đem lá vàng.
Song song anh yến phụng hoàng,
Cùng nhau mở tiệc lên đàng vinh quy.
Đồn vang kẻ chợ người quê,
Người xin trắc thất, kẻ đề nâng khăn.
Đua nhau má phấn chen chân.
Những nơi quán Sở, lầu Tần biết bao.
Mới hay rằng đỗ quan cao.
Hương thôn già trẻ xiết bao mừng lòng,
Bước vào lạy tạ tổ tông,
Họ hàng thân thích ca khong vui cười.
Tưng bừng tiệc mở đồi mồi,
Gần xa náo nức người người đều hay,
Xướng ca đàn hát ba ngày,
Tiệc rồi ai nấy phân tay ra về.
24b Tử Trung mới hỏi Soạn Chi,
Ngọc Trang đã hợp, nào thời trúc tên.
Giao hoàn cho phỉ sở nguyền,
Các tùy kỳ tiện, mới yên dạ nầy,
Trúc tên Soạn mới cầm tay,
Vâng lời bèn mới đưa ngay cho chàng.
Giao hoàn, bốn họ vang lừng,
Có người khoa mục có nàng thục nhân.
Đời đời xuân lại thêm xuân,
Dõi truyền Đỗ, Ngụy, Cảnh, Văn, bốn nhà.
Truyện nầy dầu thiệt dầu ngoa,
Cứ trong cựu thuyết dần dà chép chơi.

Chung

Nguyễn Văn Sâm phiên âm và chú thích.
(Jan. 2017, Victorville, CA, USA)

Share this post